روش اجرای آزمونک
برای هر محاسبه ابتدا مسیر نمادی را بنویس و عددها را در گام بعد قرار بده. در سؤال مفهومی، ادعا و دلیل را جدا کن. کلیدها معیار تمریناند و جای متن کتاب را نمیگیرند.
داده و خواسته | رابطه یا سازوکار | جایگذاری | علامت | عدد معنادار و واحد | کنترل شیمیایی
۱. موازنه و پایستگی
سؤال: چرا در موازنهٔ واکنش میتوان ضریبها را تغییر داد اما زیروند فرمول یک ماده را نباید برای برابرکردن اتمها عوض کرد؟
پاسخ پیشنهادی
ضریب تعداد واحدهای ماده را تغییر میدهد، اما زیروند هویت و نسبت اتمی همان ماده را عوض میکند؛ موازنه باید با حفظ گونههای واکنش انجام شود.
۲. استوکیومتری
سؤال: مسیر تبدیل «جرم مادهٔ A» به «جرم مادهٔ B» را بدون عدد و با واحد هر پله بنویسید.
پاسخ پیشنهادی
جرم A ← مول A با جرم مولی ← مول B با نسبت ضرایب واکنش موازنهشده ← جرم B با جرم مولی.
۳. واکنشدهندهٔ محدودکننده
سؤال: چرا کوچکتر بودن جرم اولیه لزوماً محدودکننده بودن ماده را ثابت نمیکند؟
پاسخ پیشنهادی
محدودکنندگی به تعداد مول موجود نسبت به نسبت مصرف در واکنش موازنهشده بستگی دارد، نه مقایسهٔ مستقیم جرمهای ناهمنوع.
۴. غلظت محلول
سؤال: برای محاسبهٔ غلظت پس از رقیقسازی، کدام کمیت مربوط به حلشونده ثابت میماند و چه چیزی تغییر میکند؟
پاسخ پیشنهادی
در مدل رقیقسازی بدون افزودن یا حذف حلشونده، مقدار حلشونده ثابت و حجم کل محلول تغییر میکند؛ در نتیجه غلظت تغییر مییابد.
۵. گرماشیمی
سؤال: در نمودار انرژی، سطح فرآورده پایینتر از واکنشدهنده است. علامت تغییر انرژی را تحلیل و دلیل خود را از نمودار بنویسید.
پاسخ پیشنهادی
تغییر انرژی فرآورده منهای واکنشدهنده است؛ پایینتر بودن سطح نهایی، نتیجهای با علامت منفی در قرارداد رایج سؤال میسازد.
۶. سرعت واکنش
سؤال: صافتر شدن نمودار مقدار واکنشدهنده بر حسب زمان چه چیزی دربارهٔ بزرگی آهنگ مصرف نشان میدهد؟
پاسخ پیشنهادی
بزرگی شیب کاهش یافته است، پس مقدار واکنشدهنده در واحد زمان آهستهتر تغییر میکند؛ کمیت و بازه باید در تفسیر ذکر شوند.
۷. تعادل
سؤال: چرا در تعادل پویا، ثابت ماندن مقدارهای کلان به معنای توقف فرایندهای رفت و برگشت نیست؟
پاسخ پیشنهادی
فرایندهای دو جهت ادامه دارند اما آهنگهای آنها برابر است؛ بنابراین تغییر خالص مقدارهای کلان صفر میشود.
۸. آرایش و پیوند
سؤال: برای تشخیص مدل یونی یا کووالانسی چه سه داده یا رابطهای را باید بررسی کرد؟
پاسخ پیشنهادی
الکترونهای ظرفیت، انتقال یا اشتراک الکترون و نوع ذره یا ساختار حاصل؛ نتیجه باید با شمار الکترون و بار سازگار باشد.
۹. الکتروشیمی
سؤال: برای تعیین جهت حرکت الکترون در یک سلول، چه ترتیب تحلیلی را پیشنهاد میکنید؟
پاسخ پیشنهادی
نیمواکنشهای اکسایش و کاهش را شناسایی، محل از دست دادن و گرفتن الکترون را تعیین و سپس مسیر خارجی الکترون را از محل تولید به محل مصرف رسم میکنیم.
۱۰. تحلیل جواب
سؤال: عدد نهایی یک مسئلهٔ شیمی واحد ندارد. دو نقص احتمالی در مسیر حل را نام ببرید.
پاسخ پیشنهادی
واحد دادهها در تبدیلها حذف شده یا رابطه و خروجی کمیت نامشخص مانده است. باید زنجیرهٔ واحد و نام کمیت نهایی بازسازی شود.
تحلیل نتیجه
خطاها را به مدل مفهومی، موازنه، تبدیل مول، محاسبه و واحد تقسیم کن. برای مسائل از روش حل شیمی و برای بازبینی از برگهٔ کنترل پاسخ کمک بگیر.