۲۰ امتحان نهایی / نمونه سؤال فارسی / واژه‌شناسی
۱۰ تمرین ساختمان واژه

۱۰ نمونه سؤال ساختمان واژه؛
هر برش را با معنی و کارکرد ثابت کن

ظاهر نوشتاری کافی نیست. هستهٔ معنی، پایه‌های مستقل و وندها را پیدا کن و واژه را دوباره از اجزا بساز.

پایه + وند / پایه + پایه

روش اجرای آزمونک

هر برش باید پایهٔ معتبر و کارکرد روشن باقی بگذارد. آموزش در ساختمان واژه آمده است.

۱۰ تمرین ساده، وندی و مرکب

سؤال 1

ساختمان واژهٔ «کتاب» چیست؟

پاسخ تشریحی

ساده؛ در این تحلیل یک پایه دارد و وند یا پایهٔ مستقل دیگری به آن افزوده نشده است.

سؤال 2

«باغبان» را تحلیل کنید.

پاسخ تشریحی

باغ + بان؛ یک پایه و یک پسوند دارد، پس مشتق یا وندی است.

سؤال 3

«کتابخانه» چه ساختمانی دارد؟

پاسخ تشریحی

کتاب + خانه؛ دو پایهٔ معنادار کنار هم قرار گرفته‌اند، پس مرکب است.

سؤال 4

«همکلاسی» را مرحله‌ای تحلیل کنید.

پاسخ تشریحی

هم + کلاس + ی؛ پایهٔ «کلاس» با وندهای افزوده ساخته شده و تحلیل دقیق باید کارکرد هر جزء را نشان دهد؛ ساخت وندی است.

سؤال 5

چرا فاصله یا سرهم‌نویسی معیار قطعی مرکب‌بودن نیست؟

پاسخ تشریحی

رسم‌الخط می‌تواند متفاوت باشد؛ باید وجود دو پایهٔ معنادار و رابطهٔ آن‌ها را آزمود.

سؤال 6

برای تشخیص وند چه دو پرسشی می‌پرسیم؟

پاسخ تشریحی

آیا پایهٔ معتبر پس از جداسازی باقی می‌ماند و آیا جزء جداشده در واژه‌های دیگر نقش یا معنای مشابه دارد؟

سؤال 7

در «نمی‌نویسند»، کدام بخش هستهٔ فعلی است؟

پاسخ تشریحی

بن مضارع نویس؛ «نـ»، «می» و «ند» اجزای صرفی‌اند و نباید هستهٔ معنا گرفته شوند.

سؤال 8

چرا جمع‌بند را با وند واژه‌ساز یکی نمی‌گیریم؟

پاسخ تشریحی

نشانهٔ جمع صورت دستوری همان واژه را تغییر می‌دهد، ولی وند واژه‌ساز می‌تواند واژهٔ قاموسی تازه بسازد.

سؤال 9

واژهٔ مرکب‌ـ‌وندی چگونه تحلیل می‌شود؟

پاسخ تشریحی

ابتدا دو پایهٔ سازندهٔ ترکیب را مشخص و سپس وند افزوده را در مرحلهٔ بعد نشان می‌دهیم.

سؤال 10

الگوی کامل تحلیل ساختمان واژه چیست؟

پاسخ تشریحی

واژه را در بافت بخوان، هسته یا پایه‌ها را پیدا کن، کارکرد هر وند را بنویس، ترتیب ساخت را نشان بده و معنی نهایی را کنترل کن.

چک‌لیست خودتصحیح

  1. واژه را در بافت خواندم.
  2. هستهٔ معنی را پیش از برش پیدا کردم.
  3. هر جزء را با معنی یا نقش آزمودم.
  4. دو پایه را از پایه و وند جدا کردم.
  5. معنی کل واژه را با تحلیل بازسازی کردم.