۲۰ امتحان نهایی / فارسی · ساختمان واژه
مرز، معنی، استقلال

تکواژ آزاد و وابسته؛
واژه را تا کوچک‌ترین جزء معنادار یا نقش‌دار بشکن

هر هجا یا رشتهٔ حرف تکواژ نیست. برای هر برش باید معنی قاموسی یا نقش دستوری نشان بدهی و سپس استقلال کاربرد آن جزء را بررسی کنی.

واژه → تکواژها

واژه را در همان جمله نگه دار

معنی و نقش جمله به تعیین مرزها کمک می‌کند. یک شکل نوشتاری ممکن است در دو بافت تحلیل متفاوتی داشته باشد.

کوچک‌ترین واحد معنادار یا نقش‌دار را پیدا کن

اگر جزء پیشنهادی را باز هم ببری و هر دو بخش معنی یا نقش مستقل نداشته باشند، برش بیش از حد انجام شده است.

کارت تحلیل تکواژ

واژه در بافت ← حدس مرزها ← معنی/نقش هر جزء ← آزمون برش بیشتر ← آزاد/وابسته ← قاموسی/دستوری ← بازسازی واژه

تکواژ آزاد را با امکان کاربرد مستقل بسنج

تکواژ آزاد می‌تواند به‌تنهایی در جایگاه واژه ظاهر شود. استقلال را در زبان و بافت واقعی بررسی کن، نه صرف امکان تلفظ.

تکواژ وابسته را به میزبانش وصل کن

وندها و برخی نقش‌نماها بدون پیوستن به پایه کاربرد مستقل ندارند. نوع پیوند و اثری را که بر معنی یا نقش می‌گذارند بنویس.

قاموسی و دستوری را از آزاد و وابسته جدا کن

یکی به نوع معنی و دیگری به استقلال کاربرد مربوط است. دو محور را در دو ستون تحلیل کن تا برچسب‌ها جای هم ننشینند.

وند را با بخشی از ریشه اشتباه نگیر

شباهت ظاهری یک آغاز یا پایان با وند کافی نیست. پس از جداکردن باید پایهٔ معتبر و اثر معنایی یا دستوری روشن باقی بماند.

جمع و نقش‌نما را در شمارش فراموش نکن

اجزایی که معنی واژگانی تازه نمی‌سازند ممکن است اطلاعات دستوری داشته باشند و تکواژ مستقل در تحلیل به شمار آیند.

فاصلهٔ نوشتاری را معیار قطعی ندان

یک تکواژ وابسته ممکن است با فاصله، نیم‌فاصله یا چسبیده دیده شود. رابطهٔ ساختی و کاربرد زبانی مهم‌تر از ظاهر تایپی است.

واژه را پس از تقطیع بازسازی کن

معنی و نقش اجزا باید هنگام کنارهم‌گذاشتن، معنی واژهٔ اصلی را توضیح دهند. اگر بازسازی شکست خورد مرزها را بازبینی کن.

پاسخ را با جدول اجزا تحویل بده

هر تکواژ، معنی یا نقش و نوع آن را بنویس. برای ساخت‌های ساده و مرکب به ساختمان واژه و برای فعل به بن ماضی و مضارع برو.

مسیرهای مرتبط

مهارت‌های مکمل

ساختمان واژه بن ماضی و مضارع گروه اسمی