روش اجرای تمرین
واژهها را جدا از ترکیب تحلیل نکنید. زیر هسته خط بکشید، برای هر وابسته پیکان ذهنی به هسته بزنید و سپس جایگاه و معنا را تعیین کنید.
نام هسته، خود وابسته و نوع آن؛ اگر ممیز وجود دارد، آن را نیز جدا مشخص کنید.
۱. این دو پاسخ روشن
هسته و نوع هر سه وابسته را بنویسید.
پاسخ
هسته «پاسخ» است. «این» صفت اشارهٔ پیشین، «دو» صفت شمارشی پیشین و «روشن» صفت بیانی پسین است.
۲. کدام راه کوتاه؟
نوع «کدام» و «کوتاه» را همراه جایگاه تعیین کنید.
پاسخ
هسته «راه» است. «کدام» صفت پرسشی پیشین و «کوتاه» صفت بیانی پسین است.
۳. چند نکتهٔ تازه
آیا «چند» در این عبارت مقدار دقیق میدهد؟ نوع دو وابسته را بنویسید.
پاسخ
هسته «نکته» است. «چند» شمار نامعین میرساند و صفت مبهم پیشین است؛ «تازه» صفت بیانی پسین است.
۴. سه جلد کتاب آموزشی
عدد، ممیز، هسته و صفت پسین را جدا کنید.
پاسخ
«سه» عدد یا صفت شمارشی، «جلد» ممیز، «کتاب» هسته و «آموزشی» صفت بیانی پسین است. جلد واحد شمارش کتاب است.
۵. نخستین تمرین دشوار
دو صفت را از نظر جایگاه و معنا تحلیل کنید.
پاسخ
هسته «تمرین» است. «نخستین» ترتیب را نشان میدهد و صفت شمارشی ترتیبی پیشین است؛ «دشوار» صفت بیانی پسین است.
۶. دقیقترین پاسخ کلاس
«دقیقترین» چه نوع ساختی دارد و نسبت به هسته کجاست؟
پاسخ
هسته «پاسخ» است. «دقیقترین» صفت عالی است و پیش از هسته آمده؛ «کلاس» پس از هسته رابطهٔ اضافی میسازد و صفت بیانی نیست.
۷. آن را برداشتم
آیا «آن» در این جمله صفت اشاره است؟ دلیل دهید.
پاسخ
خیر؛ «آن» همراه اسم و وابستهٔ یک هستهٔ آشکار نیست و خود جای گروه اسمی نشسته است. نقش را باید در همین جمله سنجید.
۸. پاسخ روشن / روشن پاسخ داد
نقش «روشن» را در دو کاربرد مقایسه کنید.
پاسخ
در «پاسخ روشن»، روشن ویژگی اسم و صفت بیانی است. در «روشن پاسخ داد»، روشن به چگونگی انجام فعل مربوط است و صفتِ اسم نیست.
۹. همان چهار پرسش دشوار
گروه را کامل تحلیل کنید.
پاسخ
هسته «پرسش» است؛ «همان» صفت اشارهٔ پیشین، «چهار» صفت شمارشی پیشین و «دشوار» صفت بیانی پسین است.
۱۰. هر دانشآموز کوشا
نقش «هر» و «کوشا» را مشخص کنید.
پاسخ
هسته «دانشآموز» است. «هر» دامنهای نامعین و فراگیر میسازد و صفت مبهم پیشین است؛ «کوشا» صفت بیانی پسین است.
جدول خودتصحیح
| معیار | کنترل |
|---|---|
| هسته | اسم مرکزی درست انتخاب شده؟ |
| جایگاه | پیش یا پس بودن نسبت به هسته سنجیده شده؟ |
| معنا | اشاره، پرسش، ابهام، شمار یا ویژگی روشن است؟ |
| ممیز | واحد شمارش با هسته جابهجا نشده؟ |
| بافت | نقش واژه از همان جمله تعیین شده؟ |
تمرین انتقالی
یک گروه اسمی بسازید که صفت اشاره، شمارشی، ممیز، هسته و صفت بیانی داشته باشد. سپس ترتیب اجزا را برچسب بزنید و با حذف هسته بررسی کنید کدام نقشها تغییر میکنند.