۲۰ امتحان نهایی / نمونه سؤال فیزیک
کاربرگ پاسخ‌دار · القای مغناطیسی

شار و القای مغناطیسی؛
تغییر شار را پیدا کن، سپس جهت را بساز

دو لحظهٔ آغاز و پایان را جدا رسم کن. نخست بگو شار زیاد یا کم می‌شود و سپس میدان القایی مخالف همان تغییر را تعیین کن.

۱۰

روش اجرای کاربرگ

زاویه را با بردار عمود بر سطح بسنج، نرخ تغییر را با واحد زمان حساب کن و جهت را جداگانه با لنز بساز. راهنمای القای الکترومغناطیسی برای مرور در دسترس است.

خط تصمیم

شار آغازین ← شار پایانی ← نوع تغییر ← میدان القایی ← جریان

سؤال 1: تعریف شار

پرسش: شار مغناطیسی یک حلقه به چه سه عامل وابسته است؟

پاسخ: به اندازهٔ میدان B، مساحت حلقه A و کسینوس زاویهٔ میان میدان و بردار عمود بر سطح: Φ=BAcosθ.

سؤال 2: زاویهٔ درست

پرسش: اگر میدان با سطح حلقه موازی باشد، شار چقدر است؟

پاسخ: بردار عمود بر سطح با میدان زاویهٔ ۹۰ درجه دارد؛ پس شار صفر است.

سؤال 3: شار بیشینه

پرسش: چه آرایشی شار را بیشینه می‌کند؟

پاسخ: وقتی میدان بر سطح حلقه عمود و با بردار سطح هم‌جهت یا خلاف‌جهت باشد؛ اندازهٔ cosθ برابر یک است.

سؤال 4: شرط القا

پرسش: آیا وجود میدان مغناطیسی ثابت به‌تنهایی جریان القایی می‌سازد؟

پاسخ: خیر. باید شار پیوندی با مدار تغییر کند؛ میدان ثابت در حلقهٔ ساکن با مساحت و زاویهٔ ثابت القا ایجاد نمی‌کند.

سؤال 5: فاراده

پرسش: شار یک دور در ۰٫۲s به اندازهٔ ۰٫۶Wb تغییر می‌کند. اندازهٔ نیروی محرکهٔ القایی متوسط چیست؟

پاسخ: از |ε|=|ΔΦ/Δt| داریم ۰٫۶÷۰٫۲=۳ ولت.

سؤال 6: تعداد دور

پرسش: اگر سیم‌پیچ سؤال قبل ۵۰ دور داشته باشد، اندازهٔ نیروی محرکه چقدر است؟

پاسخ: ε=N|ΔΦ/Δt|=۵۰×۳=۱۵۰ ولت.

سؤال 7: قانون لنز

پرسش: قانون لنز دقیقاً با چه چیزی مخالفت می‌کند؟

پاسخ: میدان ناشی از جریان القایی با تغییر شار مغناطیسی مخالفت می‌کند، نه الزاماً با خود میدان خارجی.

سؤال 8: نزدیک‌شدن آهنربا

پرسش: قطب شمال آهنربا به حلقه نزدیک می‌شود. سمت نزدیک حلقه چه قطبی می‌شود؟

پاسخ: برای مخالفت با افزایش شار ناشی از نزدیک‌شدن، سمت نزدیک حلقه نیز شمال می‌شود تا آهنربا را دفع کند.

سؤال 9: دورشدن آهنربا

پرسش: اگر همان قطب شمال از حلقه دور شود چه می‌شود؟

پاسخ: حلقه می‌کوشد کاهش شار را جبران کند؛ سمت نزدیک آن جنوب می‌شود تا قطب شمال را جذب کند.

سؤال 10: نمودار شار–زمان

پرسش: در کدام بخش نمودار شار–زمان نیروی محرکه بزرگ‌تر است؟

پاسخ: در بخشی که بزرگی شیب |ΔΦ/Δt| بیشتر است. قسمت افقی نیروی محرکهٔ القایی صفر دارد.

خودتصحیح

قانون لنز با تغییر شار مخالفت می‌کند. علامت منفی فاراده جهت را نشان می‌دهد و در محاسبهٔ اندازه از بزرگی نرخ تغییر استفاده می‌شود. برای کاربرد سیم‌پیچ از تمرین ترانسفورماتور کمک بگیر.