واکنش فرضی نخست
N₂(g)+3H₂(g) ⇌ 2NH₃(g)+heat
۱. افزایش N₂
افزودن N₂ در حجم و دمای ثابت، تعادل را به کدام سمت جابهجا میکند؟
پاسخ
به راست؛ سامانه بخشی از N₂ افزودهشده را مصرف میکند.
۲. برداشت NH₃
کاهش غلظت NH₃ چه اثری دارد؟
پاسخ
تعادل به راست میرود تا بخشی از NH₃ برداشتشده را جایگزین کند.
۳. کاهش حجم
در واکنش گازی بالا، کاهش حجم در دمای ثابت چه جهتی ایجاد میکند؟
پاسخ
به راست، چون سمت چپ چهار مول گاز و سمت راست دو مول گاز دارد.
۴. افزایش حجم
افزایش حجم چه جهتی دارد؟
پاسخ
به چپ، سمت دارای مولهای گازی بیشتر.
۵. افزایش دما
با توجه به قرارگرفتن گرما در سمت فرآورده، افزایش دما چه اثری دارد؟
پاسخ
تعادل به چپ میرود تا بخشی از گرمای افزودهشده را مصرف کند.
۶. کاهش دما
کاهش دما جهت تعادل را چگونه تغییر میدهد؟
پاسخ
به راست، جهت گرمادهٔ نوشتهشده.
۷. کاتالیزگر
کاتالیزگر جایگاه تعادل و مقدار نهایی تعادلی را تغییر میدهد؟
پاسخ
خیر؛ سرعت رسیدن به تعادل را افزایش میدهد اما جایگاه تعادل را جابهجا نمیکند.
واکنش فرضی دوم
A(g)+B(g) ⇌ C(g)+D(g)
۸. تغییر فشار
کاهش حجم در این واکنش، با دو مول گاز در هر سمت، چه اثر ترجیحی دارد؟
پاسخ
از نظر تعداد مول گاز، هیچ سمت ترجیح داده نمیشود.
۹. جامد خالص
در تعادلی که یک جامد خالص حضور دارد، افزودن مقدار بیشتری از همان جامد با باقیماندن فاز جامد الزاماً تعادل را جابهجا میکند؟
پاسخ
در مدل معمول تعادل ناهمگن، تغییر مقدار جامد خالص بهتنهایی جایگاه تعادل را تغییر نمیدهد.
۱۰. نقد سرعت و تعادل
دانشآموز میگوید «در تعادل واکنشها متوقفاند». اصلاح کن.
پاسخ
تعادل پویاست؛ سرعت واکنش رفت و برگشت برابر است و غلظتها در مقیاس کل ثابت میمانند.
خودتصحیح
| معیار | امتیاز |
|---|---|
| تشخیص تغییر | ۶ |
| جهت جابهجایی | ۸ |
| دلیل با مول یا گرما | ۶ |
برای فشار، فقط مولهای گازی را بشمار. درسنامه در راهنمای تعادل شیمیایی آمده است.