روش تشخیص در این کاربرگ
تمییز اسمی است که ابهام عدد، مقدار، وزن، مساحت یا نسبت را برطرف میکند. حذف آن معمولاً پرسشی مانند «چه چیزی؟» باقی میگذارد. تمییز را با صفت اشتباه نگیر؛ صفت ویژگی اسم قبل را میگوید، اما تمییز معنای مبهم را روشن میکند.
واژهٔ مبهم ← پرسش «از چه؟» ← تمییز ← حرکت ← ترجمهٔ روان
سؤال ۱
در «اِشتَرَیتُ عِشرینَ قَلَماً»، تمییز را پیدا و عبارت را ترجمه کنید.
پاسخ تشریحی
«قَلَماً» تمییزِ عدد و منصوب است؛ روشن میکند بیست تا از چه چیزی خریده شده: «بیست قلم خریدم.»
سؤال ۲
جای خالی را کامل کنید: «فی الصَّفِّ خَمسَةَ عَشَرَ ___.» (دانشآموز پسر: طالب)
پاسخ تشریحی
«طالباً»؛ تمییز عددهای ۱۱ تا ۹۹ در این الگو مفرد و منصوب میآید: فی الصف خمسةَ عشرَ طالباً.
سؤال ۳
در «قَرَأتُ مِئَةَ صَفحَةٍ»، کدام واژه ابهام عدد را رفع میکند؟
پاسخ تشریحی
«صَفحَةٍ» تمییز عدد «مئة» است و مجرور آمده: «صد صفحه خواندم.»
سؤال ۴
در «عِندی لِترٌ ماءً»، واژهٔ «ماءً» چه نقشی دارد؟
پاسخ تشریحی
«ماءً» تمییز مقدار است و روشن میکند یک لیتر از چه مادهای است: «یک لیتر آب دارم.»
سؤال ۵
تمییز را در «اِمتَلَأَ الإناءُ ماءً» مشخص و دلیل خود را بنویسید.
پاسخ تشریحی
«ماءً» تمییز است؛ معنای پُرشدن را از نظر ماده روشن میکند: «ظرف از آب پُر شد.»
سؤال ۶
فرق نقش «مُفیداً» در «قَرَأتُ کتاباً مُفیداً» با «کُنتُ أکثَرَ فَهماً» چیست؟
پاسخ تشریحی
«مفیداً» صفتِ کتاب و بیانگر ویژگی آن است. «فهماً» ابهام «أکثر» را روشن میکند و تمییز است: «فهم بیشتری داشتم.»
سؤال ۷
در «زَرَعَ الفَلّاحُ هِکتاراً قَمحاً»، تمییز و واژهٔ مقدار را نام ببرید.
پاسخ تشریحی
«هکتاراً» مقدار مساحت و «قمحاً» تمییز آن است؛ یعنی کشاورز یک هکتار گندم کاشت.
سؤال ۸
جمله را با تمییز مناسب کامل کنید: «اِشتَرَینا کِیلوغِراماً ___.» (سیب: تُفّاح)
پاسخ تشریحی
«تُفّاحاً»؛ واژهٔ مقدار کیلوگرم را روشن میکند: یک کیلوگرم سیب خریدیم.
سؤال ۹
در «هذِهِ المَدینَةُ أکثَرُ سُکّاناً»، چرا «سکاناً» صفت نیست؟
پاسخ تشریحی
«سکاناً» ویژگیِ یک اسم پیشین را وصف نمیکند؛ مشخص میکند شهر از چه نظر «بیشتر» است. پس تمییزِ ابهامزداست.
سؤال ۱۰
پاسخ دانشآموز «تمییز همیشه بعد از هر عددی منصوب است» را ارزیابی کنید.
پاسخ تشریحی
این حکم کلی درست نیست. ساخت عدد و تمییز با نوع عدد تغییر میکند؛ برای نمونه در «مئة صفحةٍ»، تمییز مجرور است. باید قاعدهٔ همان گروه عدد را به کار برد.
برگهٔ خودتصحیح
واژهٔ تمییز را همراه با کلمهٔ مبهم بنویس و ترجمه را طوری بساز که رابطهٔ مقدار و جنس روشن باشد. برای جدول قواعد عدد و انواع تمییز، راهنمای تمییز عربی را مرور کن.