در هر پاسخ نوع گزاره را مشخص کن و نشانهای مانند عدد قابل سنجش یا صفت ارزشی بیاور.
۱. عدد قابل بررسی
گزاره: «این جدول چهار ستون دارد.» واقعیت است یا نظر؟
پاسخ
واقعیت قابل بررسی است؛ با شمردن ستونها میتوان درستی آن را سنجید.
۲. ترجیح شخصی
گزاره: «نمودار ستونی زیباترین روش نمایش داده است.» واقعیت است یا نظر؟
پاسخ
نظر است؛ «زیباترین» داوری سلیقهای است و معیار مشترک و اندازهگیریشدهای ارائه نشده است.
۳. گزارش زمان
گزاره: «آزمایش در ده دقیقه پایان یافت.» واقعیت است یا نظر؟
پاسخ
واقعیت قابل بررسی است؛ زمان را میتوان با ثبت آزمایش سنجید.
۴. ارزشگذاری
گزاره: «این آزمایش فوقالعاده و هیجانانگیز بود.» واقعیت است یا نظر؟
پاسخ
نظر است؛ «فوقالعاده» و «هیجانانگیز» احساس و داوری گوینده را بیان میکنند.
۵. گزارهٔ ترکیبی
گزاره: «کتاب ۱۲۰ صفحه دارد و بهترین کتاب کلاس است.» نوع بخشها را مشخص کن.
پاسخ
«۱۲۰ صفحه دارد» واقعیت قابل شمارش و «بهترین کتاب» نظر ارزشی است؛ یک جمله میتواند هر دو نوع را داشته باشد.
۶. پیشبینی
گزاره: «اگر این روند ادامه یابد، مقدار بعدی احتمالاً بیشتر میشود.» واقعیت است یا نظر؟
پاسخ
پیشبینی مستند است، نه واقعیت رخداده؛ واژهٔ «احتمالاً» و شرط ادامهٔ روند، عدم قطعیت را نشان میدهند.
۷. تعریف
گزاره: «میانه پس از مرتبکردن دادهها، مقدار میانی است.» واقعیت است یا نظر؟
پاسخ
گزارهٔ تعریفی و قابل بررسی است؛ با تعریف پذیرفتهشدهٔ میانه سنجیده میشود و ترجیح شخصی ندارد.
۸. پیشنهاد
گزاره: «بهتر است پاسخهای محاسباتی همیشه با واحد نوشته شوند.» واقعیت است یا نظر؟
پاسخ
پیشنهاد و داوری عملی است؛ «بهتر است» توصیه را نشان میدهد، هرچند میتوان برای آن دلیل آورد.
چطور خودتصحیح کنی؟
واژههای ارزشی و توصیهای را علامت بزن و برای گزارهٔ واقعی روش بررسی پیشنهاد بده. گزارهٔ ترکیبی را به بخشهایش بشکن.