شاهد فقط بازنویسی ادعا نیست؛ باید دادهای قابل اشاره باشد که احتمال درستی ادعا را بیشتر کند.
۱. فارسی
متن: «چراغ اتاق تا سحر روشن ماند و دفتر، صفحهبهصفحه سیاه شد.» برای ادعای «شخصیت با پشتکار درس خوانده» شاهد بیاور.
پاسخ
«چراغ تا سحر روشن ماند» و «دفتر صفحهبهصفحه سیاه شد» شاهدند؛ استمرار زمان و حجم نوشته، کوشش پیوسته را نشان میدهد.
۲. زیست
داده: ضربان قلب فرد پیش از فعالیت ۷۰ و پس از دویدن ۱۲۵ بار در دقیقه است. برای افزایش فعالیت دستگاه گردش خون شاهد بیاور.
پاسخ
افزایش ضربان از ۷۰ به ۱۲۵ شاهد مستقیم است؛ قلب در هر دقیقه دفعات بیشتری خون را به گردش درمیآورد.
۳. شیمی
داده: جرم ظرف بسته پیش و پس از واکنش ۱۸۰ گرم است. برای پایستگی جرم در این آزمایش شاهد بیاور.
پاسخ
برابری دو اندازهٔ ۱۸۰ گرم شاهد است؛ در ظرف بسته جرم کل اندازهگیریشده تغییر نکرده است.
۴. فیزیک
داده: جسم در ثانیههای پیاپی ۳ متر جابهجا میشود. برای یکنواخت بودن حرکت شاهد بیاور.
پاسخ
جابهجاییهای برابرِ ۳ متری در بازههای زمانی برابر شاهدند؛ پس تندی در دادههای ارائهشده ثابت است.
۵. تاریخ
داده: نامه و گزارش روزنامهٔ همان دوره هر دو از تعطیلی بازار خبر میدهند. برای اصل وقوع تعطیلی شاهد بیاور.
پاسخ
همزمانی دو گزارش مستقل دربارهٔ تعطیلی شاهد است؛ توافق منابع، اصل رخداد را پشتیبانی میکند، هرچند علت آن جداگانه باید سنجیده شود.
۶. جغرافیا
داده: زمان دسترسی روستا به درمانگاه پس از ساخت جاده از ۸۰ به ۳۵ دقیقه رسیده است. برای بهبود دسترسی شاهد بیاور.
پاسخ
کاهش زمان سفر از ۸۰ به ۳۵ دقیقه شاهد است؛ رسیدن به خدمت درمانی زمان کمتری میخواهد.
۷. منطق
ادعا: حکم «هر عدد اول فرد است» کلیت ندارد. شاهد بیاور.
پاسخ
عدد ۲ شاهد نقض است؛ اول است اما فرد نیست، پس یک مورد برای رد حکم کلی کافی است.
۸. جامعهشناسی
داده: اعضای گروه بدون قانون نوشتهشده، فردی را که نوبت را رعایت نمیکند سرزنش میکنند. برای وجود هنجار غیررسمی شاهد بیاور.
پاسخ
سرزنش جمعی بدون مقررهٔ مکتوب شاهد است؛ انتظار مشترک گروه رفتار اعضا را تنظیم میکند.
چطور خودتصحیح کنی؟
زیر ادعا خط بکش، شاهد را داخل گیومه یا با عدد دقیق بنویس و جمله را با «این داده نشان میدهد...» کامل کن.