۲۰ امتحان نهایی / مهارت زمین‌شناسی
موج، زمان، فاصله

امواج لرزه‌ای؛
اختلاف زمان رسید را به فاصله از کانون تبدیل کن

هر ایستگاه لرزه‌نگاری زمان رسید موج‌ها را ثبت می‌کند. ابتدا آغاز هر موج را روی نمودار پیدا کن، اختلاف زمان را بسنج و با راهنمای داده‌شده فاصلهٔ ایستگاه تا مرکز سطحی را به دست آور.

S−P

محورها و زمان آغاز ثبت را مشخص کن

محور افقی معمولاً زمان و محور عمودی تغییر ثبت‌شده را نشان می‌دهد، اما واحد و مبدأ را از خود شکل بخوان. بزرگ‌ترین دامنه الزاماً نخستین رسید موج نیست؛ آغاز تغییر را از خط زمینه پیدا کن.

رسید موج‌ها را بر اساس ترتیب و ویژگی جدا کن

نخستین تغییر قابل تشخیص و رسید بعدی را روی لرزه‌نگاشت علامت بزن. نام موج را تنها از بزرگی دامنه حدس نزن؛ ترتیب رسید، نوع حرکت و اطلاعات سؤال باید با هم سازگار باشند.

کارت هر ایستگاه

نام ایستگاه | زمان رسید نخست | زمان رسید دوم | اختلاف زمان | فاصله تا مرکز سطحی | شعاع دایره

اختلاف زمان را با یک مبدأ حساب کن

زمان دیرتر منهای زمان زودتر را با واحد درست بنویس. اگر محور از زمان صفر آغاز نشده، باز هم اختلاف دو خوانش معتبر است. خانه‌های نمودار را پیش از شمارش به مقدار زمانی تبدیل کن.

از نمودار راهنما فقط در دامنهٔ داده استفاده کن

اختلاف زمان را روی محور مناسب پیدا و فاصلهٔ متناظر را بخوان. اگر نقطه میان دو درجه است، دقت پاسخ را متناسب با مقیاس شکل نگه دار. عددی دقیق‌تر از توان نمودار گزارش نکن.

فاصله و جهت را یکی ندان

یک ایستگاه تنها شعاع فاصله را می‌دهد و مرکز می‌تواند روی هر نقطه از دایرهٔ آن باشد. برای تعیین جهت و مکان یکتا به اطلاعات ایستگاه‌های دیگر نیاز است.

مثلث‌بندی را با دایره‌های واقعی انجام بده

روی نقشه، هر ایستگاه را مرکز و فاصلهٔ محاسبه‌شده را با مقیاس نقشه به شعاع تبدیل کن. محل تقاطع دایره‌ها نامزد مرکز سطحی است. خط‌کش و پرگار باید با واحد نقشه هماهنگ باشند.

مرکز سطحی و کانون درونی را جدا کن

مرکز سطحی نقطه‌ای روی سطح زمین است و کانون محل آغاز گسیختگی در عمق. ارتباط عمودی آن‌ها را روی مقطع نشان بده و فاصلهٔ سطحی را بدون داده به عمق تبدیل نکن.

دامنه و بزرگی را با فاصله کنترل کن

اگر سؤال داده‌های دامنه و فاصله را هم‌زمان ارائه کرده، اثر هرکدام را در جای خود به کار ببر. دو ثبت با دامنهٔ متفاوت می‌توانند تحت تأثیر فاصله و ویژگی مسیر باشند؛ نتیجه را تنها از ظاهر موج حدس نزن.

ناحیهٔ سایه را با مسیر موج توضیح بده

اگر شکل مسیر درون زمین داده شده، تغییر سرعت، شکست یا عبورنکردن نوع موج را به ویژگی لایه مربوط کن. نام لایه و رفتار موج را در یک جملهٔ علت و پیامد بیاور.

پاسخ را با سه تطبیق کنترل کن

ترتیب رسیدها، واحد اختلاف زمان و مقیاس دایره‌ها را دوباره ببین. برای شکل از راهنمای مقطع زمین‌شناسی و برای روابط ورقه‌ای از راهنمای زمین‌ساخت کمک بگیر.