۲۰ امتحان نهایی / مهارت زیست
مرز، ماده، کارکرد

اندامک‌های یاخته؛
هر ساختار را در مسیر ماده و انرژی قرار بده

حفظ‌کردن فهرست نام و کارکرد کافی نیست. برای هر اندامک بنویس چه مرزی دارد، چه ماده‌ای وارد یا خارج می‌شود، چه تغییری در آن رخ می‌دهد و با کدام بخش‌های یاخته همکاری می‌کند.

یاخته را پیش از اندامک شناسنامه‌دار کن

نوع یاخته، شکل ارائه‌شده و نشانه‌های قابل مشاهده را بنویس. وجود یا نبود یک ساختار را فقط از انتظار عمومی حدس نزن؛ اطلاعات شکل و متن سؤال را با دانستهٔ درسی کنار هم قرار بده.

اندامک‌ها را با مرز غشایی دسته‌بندی کن

برای هر ساختار مشخص کن غشایی است یا نه و اگر غشایی است چه نوع مرزی در سطح مورد نیاز درس مطرح می‌شود. این دسته‌بندی به تشخیص در شکل و پیوند ساختار با فرایند کمک می‌کند.

کارت هر اندامک

نام | نشانهٔ ساختاری | ورودی | فرایند یا نقش | خروجی | ارتباط با بخش دیگر | یاخته‌های دارای آن

کارکرد را از ویژگی ساختاری نتیجه بگیر

به‌جای دو جملهٔ جدا، رابطه بساز: کدام ویژگی سطح، فضا، غشا یا اجزای داخلی امکان انجام چه کاری را فراهم می‌کند؟ فقط همان رابطه‌ای را بنویس که متن یا شکل و محتوای درس پشتیبانی می‌کند.

مسیر ساخت و جابه‌جایی را پیکانی کن

اگر محصولی ساخته، تغییر یا جابه‌جا می‌شود، اندامک‌ها را به ترتیب نقششان بچین. در هر پیکان نوع ماده یا رویداد را بنویس. نزدیکی دو اندامک در تصویر لزوماً ترتیب عملکردی را ثابت نمی‌کند.

ریبوزوم را با محصولش دنبال کن

محل فعالیت و مقصد محصول را بر اساس نوع پروتئین و دادهٔ سؤال تحلیل کن. حضور ریبوزوم به‌تنهایی مقصد نهایی را مشخص نمی‌کند؛ مسیر بعدی را از قرینه‌های ساخت و جابه‌جایی پیدا کن.

شبکه و دستگاه پردازش را نقش‌گذاری کن

میان ساخت، تغییر، بسته‌بندی و ارسال تمایز بگذار. هر بخش را با فعل دقیق توصیف کن و از نسبت‌دادن همهٔ مراحل به یک اندامک بپرهیز. وزیکول یا کیسه را با محتوای آن یکی ندان.

اندامک‌های انرژی را معیاربه‌معیار مقایسه کن

نوع یاخته، مادهٔ ورودی، محصول، محل مرحله‌های فرایند و جهت تبدیل انرژی را در جدول جدا بنویس. شباهت برخی ساختارها را به معنی یکسان‌بودن همهٔ فرایندها ندان.

تجزیه، ذخیره و تنظیم را جدا نگه دار

اگر ساختاری در تجزیهٔ مواد، نگه‌داری یا تنظیم شرایط نقش دارد، مادهٔ هدف و پیامد را مشخص کن. نام کارکرد کلی بدون بیان «چه چیزی و چگونه» پاسخ تحلیلی کاملی نمی‌سازد.

شکل را از روی نشانه‌ها بخوان

شماره، پیکان، مرزها و ارتباط مکانی را بررسی کن. ابتدا جزء را با یک نشانهٔ ساختاری شناسایی و سپس نقش متناسب را بنویس. برای روش کامل از راهنمای تحلیل شکل زیست استفاده کن.

پاسخ مقایسه‌ای را متقارن بنویس

اگر دو اندامک مقایسه می‌شوند، برای هر دو همان معیار را پاسخ بده: ساختار در برابر ساختار و کارکرد در برابر کارکرد. برای دنبال‌کردن انرژی از راهنمای ATP و انرژی یاخته کمک بگیر.