۲۰ امتحان نهایی / مهارت زیست
ماده · شیب · مسیر

انتقال از غشا؛
برای هر ماده، مبدأ و مقصد و سازوکار را جدا بنویس

برای تشخیص نوع انتقال، نام فرایند را حدس نزن. مادهٔ در حال عبور، دو سوی غشا، جهت تغییر غلظت، نقش پروتئین و نیاز یا بی‌نیازی فرایند به انرژی را در یک زنجیره تحلیل کن.

دو سوی غشا را نام‌گذاری کن

درون و بیرون یا دو بخش مشخص‌شدهٔ شکل را جدا کن. مقدار یا غلظت مادهٔ مورد نظر را در هر سو بنویس و جهت پیکان را ثبت کن. بدون تعیین مبدأ و مقصد، اصطلاح انتقال معنا ندارد.

هر ماده را جدا دنبال کن

اگر شکل چند ماده دارد، برای هر کدام یک ردیف مستقل بساز. شیب و مسیر یک ماده را به دیگری تعمیم نده. اندازه، ویژگی و داده‌های خود سؤال می‌توانند مسیرهای متفاوتی بسازند.

شناسنامهٔ انتقال

نام ماده | مبدأ | مقصد | جهت شیب | مسیر غشایی | نقش پروتئین | انرژی | پیامد

انتشار را با حرکت خالص توضیح بده

حرکت ذره‌ها می‌تواند در هر دو جهت رخ دهد، اما تغییر خالص را از اختلاف دو سو تحلیل کن. در پاسخ روشن کن دربارهٔ حرکت تک‌ذره صحبت می‌کنی یا نتیجهٔ جمعی تعداد زیادی ذره.

اسمز را با آب و محیط تحلیل کن

ابتدا مشخص کن مقایسه دربارهٔ آب است یا مواد حل‌شده. جهت جابه‌جایی خالص آب را از وضعیت دو سوی غشا نتیجه بگیر و سپس پیامد آن را برای حجم یا حالت یاخته توضیح بده.

وجود پروتئین را به‌تنهایی فعال ندان

عبور از پروتئین غشایی می‌تواند در فرایندهای متفاوت دیده شود. جهت نسبت به شیب و نقش انرژی را نیز بررسی کن. یک نشانهٔ تصویری به‌تنهایی برای نام‌گذاری سازوکار کافی نیست.

انتقال فعال را زنجیره‌ای بنویس

ماده از کدام سو به کدام سو می‌رود، این جهت نسبت به شیب چگونه است و انرژی یا پروتئین چه نقشی دارد؟ پاسخ را با همین ترتیب بساز تا نام فرایند به دلیل روشن متصل باشد.

تعادل را با توقف ذره‌ها یکی ندان

برابرشدن وضعیت دو سو الزاماً به معنای بی‌حرکت شدن همهٔ ذره‌ها نیست. حرکت‌های دوطرفه و تغییر خالص را جدا کن. در شکل‌های پیکان‌دار، اندازه یا تعداد پیکان‌ها را فقط طبق راهنمای شکل تفسیر کن.

تغییر یک عامل را تا پیامد دنبال کن

اگر تعداد پروتئین‌ها، اختلاف غلظت یا شرایط محیط تغییر کرد، نخست اثر مستقیم را بنویس و سپس نتیجه را برای آهنگ انتقال و وضعیت یاخته بررسی کن. از پرش مستقیم به پیامد نهایی بپرهیز.

شکل را به جدول مقایسه تبدیل کن

برای هر مسیر، ستون‌های ماده، جهت، پروتئین و انرژی را پر کن. این جدول تفاوت سازوکارها را روشن‌تر از حفظ چند تعریف جدا نشان می‌دهد. برای روش مقایسه از راهنمای سؤال‌های مقایسه‌ای زیست کمک بگیر.

کنترل چهارپرسشی انجام بده

کدام ماده؟ از کجا به کجا؟ نسبت به چه شیبی؟ با چه سازوکاری؟ سپس پیامد را با دادهٔ شکل بسنج. برای اجزای شماره‌دار از روش تحلیل شکل زیست استفاده کن.