۲۰ امتحان نهایی / مهارت شیمی
خالص، نظری، واقعی

خلوص و بازده؛
درصد را دقیقاً روی مرزی بگذار که تعریفش می‌کند

خلوص در ورودی نمونه و بازده در خروجی واکنش اثر می‌گذارد. زنجیره را به چهار ایستگاه تقسیم کن: نمونهٔ ناخالص، مادهٔ خالص، مقدار نظری فرآورده و مقدار واقعی؛ سپس هر درصد را در مرز خودش اعمال کن.

%

خواسته و ایستگاه آن را مشخص کن

آیا سؤال جرم نمونه، جرم مادهٔ خالص، مقدار نظری یا مقدار واقعی فرآورده را می‌خواهد؟ نام ایستگاه را کنار مجهول بنویس تا درصد در جهت نادرست به کار نرود.

نمونه و جزء خالص را جدا کن

جرم نمونه شامل مادهٔ هدف و ناخالصی است. درصد خلوص نسبت جزء خالص به کل نمونه را بیان می‌کند. اگر مادهٔ خالص داده شده و نمونه خواسته است، جهت محاسبه برعکس حالت معمول می‌شود.

خط تولید مسئله

نمونهٔ ناخالص ← درصد خلوص ← مادهٔ خالص ← مول و نسبت واکنش ← فرآوردهٔ نظری ← درصد بازده ← فرآوردهٔ واقعی

فقط مادهٔ خالص را وارد نسبت مولی کن

ناخالصی را وارد مول‌های واکنش‌دهنده نکن مگر خود سؤال واکنش آن را نیز مشخص کرده باشد. جرم مادهٔ هدف را جدا و سپس با جرم مولی به مول تبدیل کن.

معادله را پیش از همهٔ نسبت‌ها موازنه کن

ضرایب واکنش، پل میان مول‌های موادند. نسبت جرمی مستقیم را بدون تبدیل و شرط معتبر نساز. برای مسیر پایه از راهنمای استوکیومتری کمک بگیر.

محدودکننده را با محصول قابل تولید پیدا کن

برای هر واکنش‌دهنده، مقدار فرآورده‌ای را که می‌تواند بسازد جدا حساب کن. ماده‌ای که محصول کمتری امکان‌پذیر می‌کند محدودکننده است. مقایسهٔ جرم یا مول خام دو ماده بدون ضرایب کافی نیست.

مادهٔ اضافی را پس از مصرف محدودکننده حساب کن

از مول محدودکننده، مقدار مصرف لازم مادهٔ دیگر را با نسبت واکنش به دست آور و از مقدار آغازین کم کن. باقی‌مانده را با واحد خواسته گزارش بده.

مقدار نظری را قبل از بازده نگه دار

مقدار نظری از محدودکننده و نسبت مولی به دست می‌آید. بازده هنوز در این مرحله وارد نشده است. این عدد سقف محاسباتی در شرایط مدل سؤال است.

بازده را نسبت واقعی به نظری بخوان

مقدار واقعی نتیجهٔ اندازه‌گیری یا تولید است و مقدار نظری از محاسبه می‌آید. صورت و مخرج را با تعریف بنویس؛ اگر یکی مجهول است، رابطه را متناسب با همان ایستگاه حل کن.

دو درصد پیاپی را بی‌دلیل یکی نکن

خلوص و بازده بر دو بخش متفاوت زنجیره اثر دارند. هرکدام را در خط جدا اعمال و واحد میانی را نگه دار. ضرب مستقیم درصدها فقط وقتی قابل دفاع است که مسیر و سایر تبدیل‌ها درست لحاظ شده باشند.

درصد را به عدد بدون واحد تبدیل کن

پیش از ضرب یا تقسیم، درصد را به کسر یا عدد اعشاری مناسب تبدیل کن. پاسخ درصدی را در پایان دوباره با علامت درصد و دامنهٔ منطقی کنترل کن.

جواب را از انتها به ابتدا بازسازی کن

مقدار واقعی را با بازده به نظری، نظری را با نسبت مولی به مادهٔ خالص و خالص را با درصد به نمونه وصل کن. برای کاهش خطا از راهنمای مسائل شیمی استفاده کن.