آزمون سهپرسشی
دسته یا مقدار؟ ← اگر دسته: ترتیب طبیعی دارد؟ ← اگر مقدار: شمارش شده یا اندازهگیری؟
آموزش کامل در راهنمای دادههای کیفی و کمی آمده است.
بخش اول؛ واحد آماری و متغیر
سؤال ۱
در بررسی «تعداد کتابهای خواندهشده توسط هر دانشآموز یک کلاس»، واحد آماری و متغیر چیست؟
پاسخ تشریحی
واحد آماری هر دانشآموز و متغیر تعداد کتابهای خواندهشده است. مقدار متغیر برای هر واحد ثبت میشود.
سؤال ۲
در ثبت نوع وسیلهٔ رفتوآمد کارکنان، متغیر را طبقهبندی کن.
پاسخ تشریحی
نوع وسیله دستههایی مانند پیاده، دوچرخه یا اتوبوس میسازد و فاصلهٔ عددی ندارد؛ پس کیفی اسمی است.
بخش دوم؛ دادهٔ کیفی و دام عدد
سؤال ۳
کد پستی هر خانه با رقم نوشته میشود. آیا متغیر کمی است؟
پاسخ تشریحی
خیر. رقمها نقش شناسه یا برچسب دارند و جمع یا میانگین آنها معنای اندازهگیری ندارد؛ بنابراین کیفی اسمیاند.
سؤال ۴
سطح رضایت با گزینههای «کم، متوسط، زیاد» چه نوع دادهای است؟
پاسخ تشریحی
دستهها ترتیب طبیعی دارند، اما فاصلهٔ عددی دقیق میان آنها تعریف نشده است؛ پس کیفی ترتیبی است.
سؤال ۵
شمارهٔ دانشآموزی را با نمرهٔ آزمون مقایسه کن.
پاسخ تشریحی
شمارهٔ دانشآموزی شناسه و کیفی اسمی است، هرچند رقمی نوشته میشود. نمره مقدار عملکرد در مقیاس تعریفشده و دادهٔ کمی است.
سؤال ۶
گروه خونی افراد چه نوع دادهای است؟
پاسخ تشریحی
گروههایی مانند A، B، AB و O دستههای بدون ترتیب عددیاند؛ پس کیفی اسمی است.
بخش سوم؛ گسسته و پیوسته
سؤال ۷
تعداد خواهر و برادر هر دانشآموز را طبقهبندی کن.
پاسخ تشریحی
از شمارش به دست میآید و مقدارهایی مانند ۰، ۱، ۲ میگیرد؛ پس کمی گسسته است.
سؤال ۸
قد دانشآموزان چه نوع متغیری است؟
پاسخ تشریحی
قد با اندازهگیری به دست میآید و در اصل میتواند مقدارهای میان دو عدد را نیز بگیرد؛ پس کمی پیوسته است.
سؤال ۹
زمان طیشدن یک مسیر را طبقهبندی کن.
پاسخ تشریحی
زمان روی یک پیوستار اندازهگیری میشود؛ بنابراین کمی پیوسته است، حتی اگر دستگاه آن را تا ثانیهٔ کامل نمایش دهد.
سؤال ۱۰
تعداد خطاهای ثبتشده در هر برگه چه نوع دادهای است؟
پاسخ تشریحی
خطاها شمارش میشوند و مقدارهای صحیح نامنفی میگیرند؛ پس کمی گسسته است.
بخش چهارم؛ ماهیت و شیوهٔ ثبت
سؤال ۱۱
سن افراد فقط با سال کامل ثبت شده است. آیا ماهیت سن حتماً گسسته میشود؟
پاسخ تشریحی
خیر. سن در اصل زمان سپریشده و پیوسته است؛ ثبت به سال کامل فقط دقت مشاهده را محدود کرده است. ماهیت متغیر را با شکل فایل داده یکی نمیگیریم.
سؤال ۱۲
قدها به سه گروه «کوتاه، متوسط، بلند» تبدیل شدهاند. متغیر تازه چه نوعی است و چه اطلاعاتی از دست رفته؟
پاسخ تشریحی
متغیر تازه کیفی ترتیبی است. ترتیب حفظ شده، اما مقدار دقیق و فاصلهٔ قد افراد درون هر گروه از دست رفته است.
خودتصحیح
- واحد آماری را با متغیر جابهجا نکردم.
- عددبودن ظاهر را دلیل کمیبودن ندانستم.
- برای متغیر کیفی، وجود یا نبود ترتیب را سنجیدم.
- شمارش را گسسته و اندازهگیری روی پیوستار را پیوسته دیدم.
- ماهیت متغیر را از روش گردکردن یا کدگذاری جدا کردم.
بعد از تشخیص نوع داده، با نمونه سؤال انتخاب نمودار نمایش مناسب را تمرین کن.