نقشهٔ پاسخ
برای هر ماده چهار ستون بساز: محل ورود و تغییر، آنزیم یا عامل، محصول قابل جذب و مسیر ورود به خون یا لنف.
صفرا آنزیم نیست؛ قطرههای چربی را ریزتر میکند و سطح تماس برای آنزیم را افزایش میدهد.
سؤال ۱: مکانیکی و شیمیایی
جویدن و اثر آنزیم آمیلاز دهان چه تفاوتی دارند؟
پاسخ: جویدن اندازهٔ قطعات را کم میکند و گوارش مکانیکی است؛ آمیلاز پیوندهای نشاسته را تغییر میدهد و گوارش شیمیایی است.
سؤال ۲: معده و پروتئین
محیط اسیدی معده چگونه به گوارش پروتئین کمک میکند؟
پاسخ: شرایط مناسب برای فعالیت آنزیم پروتئینگوار معده فراهم و به تغییر ساختار پروتئین کمک میکند.
سؤال ۳: نقش صفرا
چرا ریزشدن قطرههای چربی سرعت گوارش آنها را افزایش میدهد؟
پاسخ: سطح تماس چربی با آنزیم لیپاز بیشتر میشود.
سؤال ۴: محل ساخت و ذخیرهٔ صفرا
صفرا کجا ساخته و پیش از ورود به روده کجا ذخیره میشود؟
پاسخ: در کبد ساخته و در کیسهٔ صفرا ذخیره و غلیظ میشود.
سؤال ۵: نقش بیکربنات
بیکربنات ترشحات لوزالمعده چه کمکی در ابتدای رودهٔ باریک میکند؟
پاسخ: اسیدیتهٔ محتویات ورودی از معده را کاهش میدهد و محیط مناسبتری برای آنزیمهای رودهای فراهم میکند.
سؤال ۶: پرزهای روده
چرا پرز و ریزپرز جذب را کارآمدتر میکنند؟
پاسخ: سطح تماس دیوارهٔ روده با مواد گوارشیافته را بسیار افزایش میدهند.
سؤال ۷: مسیر قندهای ساده
گلوکز جذبشده از رودهٔ باریک ابتدا وارد کدام شبکه و سپس به سوی کدام اندام میرود؟
پاسخ: وارد مویرگهای خونی پرز میشود و از راه گردش باب به کبد میرود.
سؤال ۸: مسیر فرآوردههای چربی
بخش عمدهٔ فرآوردههای چربی پس از ورود به یاختههای پوششی روده از چه مسیری خارج میشوند؟
پاسخ: پس از بازسازی و بستهبندی، وارد مویرگ لنفی پرز و سپس گردش خون میشوند.
سؤال ۹: رودهٔ بزرگ
یکی از نقشهای مهم رودهٔ بزرگ در تنظیم آب محتویات چیست؟
پاسخ: بازجذب آب و برخی یونها و کمک به شکلگیری مدفوع.
سؤال ۱۰: یافتن خطا
دانشآموز نوشته «همهٔ آنزیمهای مؤثر در رودهٔ باریک در خود روده ساخته میشوند». اصلاح کنید.
پاسخ: برخی آنزیمها و ترشحات مؤثر از لوزالمعده وارد رودهٔ باریک میشوند؛ محل ساخت و محل اثر میتواند متفاوت باشد.
چطور خودتصحیح کنی؟
نام ماده را بالای پاسخ بنویس، محل ترشح و اثر را جدا کن و محصول نهایی و مسیر جذب را مشخص کن. برای هر «چرا» یک تغییر ساختاری یا افزایش سطح تماس را به پیامد آن وصل کن.