قرارداد این کاربرگ
A اتم مرکزی، X اتمهای متصل و E جفتالکترونهای تنها روی اتم مرکزی است. پاسخ هر سؤال باید شمار ناحیه، نماد AXE و نام شکل را نشان دهد.
اتم مرکزی ← ساختار لوویس ← ناحیههای پیوندی و تنها ← نماد AXE ← هندسهٔ الکترونی ← شکل مولکولی
سؤال ۱: دیاکسید کربن
در CO₂، اتم مرکزی چند ناحیه دارد و شکل مولکولی چیست؟
پاسخ: هر پیوند دوگانه یک ناحیه است؛ کربن دو ناحیهٔ پیوندی و جفت تنها ندارد. نماد AX₂ و شکل خطی است.
سؤال ۲: BF₃
برای اتم مرکزی در BF₃ نماد AXE و شکل را تعیین کنید.
پاسخ: بور سه ناحیهٔ پیوندی و جفت تنها ندارد؛ AX₃ با هندسه و شکل مثلثی مسطح.
سؤال ۳: متان
چرا CH₄ تخت رسم نمیشود؟ شکل درست چیست؟
پاسخ: چهار ناحیهٔ پیوندی برای بیشترین فاصله در فضا قرار میگیرند. نماد AX₄ و شکل چهاروجهی است، نه مربعی مسطح.
سؤال ۴: آمونیاک
در NH₃، نیتروژن سه پیوند و یک جفت تنها دارد. هندسهٔ الکترونی و شکل مولکولی را جدا بنویسید.
پاسخ: چهار ناحیه هندسهٔ الکترونی چهاروجهی میسازد؛ نماد AX₃E و شکل مولکولی هرمی سهوجهی است.
سؤال ۵: آب
با وجود چهار ناحیه پیرامون اکسیژن در H₂O، چرا شکل مولکولی چهاروجهی نامیده نمیشود؟
پاسخ: دو ناحیه جفت تنها هستند و در نام شکل، جای اتمها دیده میشود. نماد AX₂E₂ و شکل مولکولی خمیده است؛ هندسهٔ الکترونی چهاروجهی باقی میماند.
سؤال ۶: پیوند چندگانه
دانشآموز پیوند دوگانه را دو ناحیه شمرده است. چرا این روش در VSEPR نادرست است؟
پاسخ: همهٔ الکترونهای یک پیوند چندگانه در یک جهت میان همان دو اتم قرار دارند و یک ناحیهٔ الکترونی محسوب میشوند.
سؤال ۷: SO₂
اگر گوگرد مرکزی در مدل لوویس SO₂ دو ناحیهٔ پیوندی و یک جفت تنها داشته باشد، نماد و شکل چیست؟
پاسخ: مجموع سه ناحیه است؛ نماد AX₂E و هندسهٔ الکترونی مثلثی مسطح، اما شکل مولکولی خمیده است.
سؤال ۸: فرمالدهید
در CH₂O، کربن مرکزی به دو H با پیوند یگانه و به O با پیوند دوگانه متصل است. شکل اطراف کربن چیست؟
پاسخ: دو پیوند C–H و یک پیوند C=O سه ناحیه میسازند. کربن جفت تنها ندارد؛ AX₃ و مثلثی مسطح.
سؤال ۹: مقایسهٔ CH₄ و NH₃
هر دو چهار ناحیهٔ الکترونی دارند. چرا شکل مولکولی آنها یکسان نیست؟
پاسخ: در CH₄ هر چهار ناحیه پیوندیاند و AX₄ است؛ در NH₃ یکی جفت تنهاست و AX₃E. بنابراین اولی چهاروجهی و دومی هرمی سهوجهی است.
سؤال ۱۰: تشخیص از نماد
مولکولی با نماد AX₂E₂ چه تعداد ناحیهٔ کل، اتم متصل و جفت تنها روی A دارد و شکل آن چیست؟
پاسخ: چهار ناحیهٔ کل، دو اتم متصل و دو جفت تنها دارد. هندسهٔ الکترونی چهاروجهی و شکل مولکولی خمیده است.
چطور خودتصحیح کنی؟
شکل را مستقیماً از فرمول حفظ نکن. کنار اتم مرکزی سه عدد بنویس: تعداد X، تعداد E و مجموع ناحیهها. بعد نام هندسهٔ الکترونی و شکل مولکولی را در دو خانهٔ جدا ثبت کن.