قالب تحلیل
عامل جامعهپذیری | هنجار یا مهارت | رسمی/غیررسمی | پیامد مثبت/منفی
۱. خانواده
کودک در خانه شیوهٔ سلامکردن و رعایت نوبت را با مشاهده و یادآوری والدین میآموزد. عامل اصلی چیست؟
پاسخ
خانواده؛ قواعد تعامل روزمره را منتقل میکند.
۲. مدرسه
دانشآموز زمانبندی، کار گروهی و مقررات کلاس را در مدرسه تمرین میکند. این موقعیت چه فرایندی را نشان میدهد؟
پاسخ
جامعهپذیری از راه نهاد آموزش؛ مهارتها و هنجارهای نقش دانشآموز منتقل میشوند.
۳. گروه همسالان
فرد شیوهٔ گفتوگو در یک گروه دوستانه را با بازخورد دوستان میآموزد. عامل کدام است؟
پاسخ
گروه همسالان.
۴. کنترل رسمی
برای تخلف ثبتشده، طبق مقررات مکتوب جریمه تعیین میشود. نوع کنترل چیست؟
پاسخ
کنترل رسمی؛ قاعده و ضمانت اجرا صورت نهادی و مکتوب دارد.
۵. کنترل غیررسمی
اعضای گروه با نگاه تأییدآمیز از همکاری یک نفر استقبال میکنند. نوع کنترل و جهت پیامد چیست؟
پاسخ
غیررسمی و مثبت؛ تأیید اجتماعی بدون سازوکار اداری رفتار را تقویت میکند.
۶. ضمانت اجرای منفی
گروه رفتار ناسازگار با هنجار را با سرزنش پاسخ میدهد. پیامد چگونه طبقهبندی میشود؟
پاسخ
ضمانت اجرای منفی و، در این سناریو، غیررسمی.
۷. درونیشدن
فرد حتی بدون حضور ناظر، قاعدهای را رعایت میکند چون آن را درست میداند. چه مفهومی برجسته است؟
پاسخ
درونیشدن هنجار؛ قاعده به معیار درونی رفتار تبدیل شده است.
۸. نقش رسانه
یک برنامه با نمایش شیوهٔ گفتوگوی محترمانه، الگویی رفتاری ارائه میکند. رسانه چه نقشی دارد؟
پاسخ
میتواند عامل جامعهپذیری باشد و الگوی رفتاری را منتقل کند.
۹. بازجامعهپذیری
فرد وارد محیط تازهای میشود و باید قواعد نقش جدید را بیاموزد و برخی عادتهای قبلی را تغییر دهد. مفهوم چیست؟
پاسخ
بازجامعهپذیری؛ یادگیری الگوهای متناسب با موقعیت و نقش تازه.
۱۰. نقد پاسخ
دانشآموز میگوید «هر کنترل اجتماعی با اجبار قانونی انجام میشود». خطا چیست؟
پاسخ
کنترل اجتماعی میتواند غیررسمی و از راه تأیید، سرزنش یا انتظار گروه نیز اعمال شود.
خودتصحیح
| معیار | امتیاز |
|---|---|
| عامل یا نوع کنترل | ۸ |
| شاهد سناریو | ۶ |
| سازوکار و پیامد | ۶ |
در پاسخهای کنترل اجتماعی، «رسمی/غیررسمی» و «مثبت/منفی» را دو محور جدا بدان. درسنامه در راهنمای جامعهپذیری و کنترل اجتماعی است.