شخصیتها و موقعیتها ساختگیاند. اصطلاحها را با متن کتاب درسی پایهٔ خودت تطبیق بده.
۱. کنش اجتماعی
سؤال: دانشآموزی هنگام ورود به کلاس آرام سخن میگوید چون میداند دیگران رفتار او را ارزیابی میکنند. چه چیزی رفتار را اجتماعی میکند؟
پاسخ پیشنهادی
رفتار با توجه به حضور و انتظار دیگران معنا یافته است. جهتگیری کنشگر به سوی دیگران، آن را از یک حرکت صرف بدنی جدا میکند.
۲. هنجار
سؤال: اعضای یک گروه بدون قانون نوشتهشده، نوبت گفتوگو را رعایت میکنند. این وضعیت چه مفهومی را نشان میدهد؟
پاسخ پیشنهادی
یک هنجار غیررسمی وجود دارد؛ انتظار مشترک رفتار را تنظیم میکند، هرچند در سند رسمی نوشته نشده است.
۳. ارزش و هنجار
سؤال: «احترام» و «قطع نکردن سخن دیگری» را از نظر ارزش و هنجار مقایسه کن.
پاسخ پیشنهادی
احترام یک امر مطلوب و ارزش است؛ قطعنکردن سخن، قاعدهٔ رفتاری مشخصی است که آن ارزش را در موقعیت گفتوگو اجرا میکند.
۴. فرهنگ مادی و غیرمادی
سؤال: در یک آیین محلی، ابزار موسیقی و معنای نمادین آهنگ را دستهبندی کن.
پاسخ پیشنهادی
ابزار موسیقی عنصر مادی و معنای نمادین آهنگ عنصر غیرمادی فرهنگ است. این دو میتوانند در یک عمل فرهنگی به هم پیوند بخورند.
۵. نقش اجتماعی
سؤال: از مسئول گروه انتظار میرود کارها را هماهنگ کند، اما او فقط کار شخصی خود را انجام میدهد. مسئله چیست؟
پاسخ پیشنهادی
رفتار او با انتظارهای نقش مسئول گروه هماهنگ نیست. نقش مجموعه رفتارهای مورد انتظار از یک جایگاه را مشخص میکند.
۶. تعارض نقش
سؤال: زمان مراقبت از عضو خانواده با جلسهٔ گروه علمی همزمان شده است. این موقعیت را تحلیل کن.
پاسخ پیشنهادی
انتظارهای دو نقش در یک زمان با هم ناسازگار شدهاند و تعارض نقش پدید آمده است. حل آن به اولویتبندی یا هماهنگی نیاز دارد.
۷. گروه مرجع
سؤال: فردی عضو یک گروه نیست اما شیوهٔ موفقیت خود را با معیارهای آن میسنجد. آن گروه چه نقشی دارد؟
پاسخ پیشنهادی
گروه برای او مرجع ارزیابی است؛ عضویت رسمی شرط نیست، زیرا فرد معیار داوری و جهتگیری را از آن میگیرد.
۸. خردهفرهنگ
سؤال: گروهی واژگان و رسمهای ویژه دارد اما بسیاری از ارزشهای جامعهٔ بزرگتر را نیز میپذیرد. چرا «خردهفرهنگ» تعبیر مناسبی است؟
پاسخ پیشنهادی
گروه درون فرهنگ گستردهتر قرار دارد و در کنار عناصر مشترک، نشانههای ویژهٔ خود را حفظ میکند.
۹. تغییر اجتماعی
سؤال: ابزار ارتباطی تازه وارد شده اما قواعد استفاده از آن هنوز روشن نیست. چه ناهماهنگیای ممکن است دیده شود؟
پاسخ پیشنهادی
تغییر بخش مادی سریعتر از شکلگیری هنجارها و قواعد غیرمادی رخ داده است؛ این فاصله میتواند مسئلهٔ سازگاری ایجاد کند.
۱۰. نقد تعمیم
سؤال: پژوهشگری از گفتوگو با سه نفر نتیجه میگیرد همهٔ نوجوانان یک شهر دیدگاه یکسانی دارند. ایراد چیست؟
پاسخ پیشنهادی
نمونهٔ بسیار محدود و نامشخص برای نمایندگی کل جمعیت کافی نیست. دامنهٔ نتیجه از دامنهٔ داده بزرگتر شده است.
چطور خودتصحیح کنی؟
در هر پاسخ چهار جزء کنشگر، شاهد، مفهوم و نتیجه را علامت بزن. برای ادامه از نمونه سؤال تألیفی جامعهشناسی و تحلیل متن اجتماعی استفاده کن.