در پاسخ نام عامل، مسیر اثر احتمالی و یک راه کنترل مانند ثابتسازی، تصادفیسازی یا اندازهگیری را بنویس.
۱. نور و آب
طرح: گیاهان گروه پرنور آب بیشتری هم گرفتهاند. عامل مداخلهگر چیست؟
پاسخ
مقدار آب؛ میتواند رشد را تغییر دهد. باید آب هر دو گروه برابر و ثبت شود.
۲. مطالعه و دانش قبلی
طرح: افراد خودشان گروه مطالعهٔ طولانی یا کوتاه را انتخاب کردهاند. عامل احتمالی چیست؟
پاسخ
انگیزه یا دانش قبلی میتواند با انتخاب گروه و نمره مرتبط باشد؛ تخصیص تصادفی یا سنجش اولیه به کنترل کمک میکند.
۳. دما و غلظت
طرح: محلول گرم، غلظت بیشتری هم دارد. مشکل چیست؟
پاسخ
غلظت همراه دما تغییر کرده و میتواند سرعت واکنش را افزایش دهد؛ باید غلظت یکسان باشد.
۴. کفش و تجربه
داده: دارندگان کفش حرفهای سریعتر دویدهاند. عامل سوم محتمل چیست؟
پاسخ
سابقهٔ تمرین؛ ورزشکار باتجربه هم کفش حرفهایتر انتخاب میکند و هم سریعتر است. تجربه باید اندازهگیری یا گروهها همتا شوند.
۵. کلاس و معلم
طرح: دو روش تدریس در دو کلاس با دو معلم متفاوت مقایسه شدهاند. عامل مداخلهگر چیست؟
پاسخ
ویژگی و شیوهٔ معلم؛ میتوان یک معلم، آموزش استاندارد یا جابهجایی متوازن را به کار برد.
۶. قلم و روشنایی
طرح: متن با قلم بزرگ روی صفحهٔ روشنتر نمایش داده شده است. چه عاملی مخدوشکننده است؟
پاسخ
روشنایی صفحه؛ ممکن است زمان خواندن را تغییر دهد. روشنایی باید در همهٔ نسخهها یکسان باشد.
۷. مسیر و ترافیک
داده: مسیر کوتاهتر در ساعت خلوت و مسیر بلندتر در ساعت شلوغ سنجیده شده است. عامل سوم چیست؟
پاسخ
حجم ترافیک؛ برای سنجش اثر طول مسیر باید زمان یا وضعیت ترافیک برابر یا ثبت و تعدیل شود.
۸. سن و ابزار
طرح: گروه جوان با دستگاه جدید و گروه مسن با دستگاه قدیمی آزمون شدهاند. آیا اثر سن جداست؟
پاسخ
خیر؛ نوع دستگاه با سن گروه درآمیخته است. همه باید با دستگاه یکسان یا تخصیص متوازن آزمون شوند.
چطور خودتصحیح کنی؟
بپرس چه عامل دیگری میان گروهها متفاوت است، آیا بر پیامد اثر میگذارد و چگونه میتوان آن را ثابت، تصادفی یا اندازهگیری کرد.