قرارداد و روش
در سؤالهای ۱ تا ۶، صفت فرضی اتوزومی و تکژنی است. نمادها را پس از تشخیص غالب یا مغلوب انتخاب کن. جنسیت افراد در این سؤالها بر الگو اثر ندارد.
الگوی وراثت | فرد یا رابطهٔ شاهد | ژننمودهای قطعی
۱. والدین سالم و فرزند دارای صفت
دو والد بدون رخنمود صفت، یک فرزند دارای صفت دارند. کدام الگو با داده سازگارتر است و ژننمود والدین چیست؟
پاسخ
اگر صفت مغلوب باشد، فرزند aa و هر دو والد Aa هستند. هر والد بدون رخنمود یک دگرهٔ a به فرزند داده است.
۲. فرد مغلوب و فرزند غالب
یک والد aa و فرزندش رخنمود غالب دارد. دربارهٔ ژننمود فرزند چه میدانی؟
پاسخ
فرزند باید Aa باشد؛ از والد aa حتماً a گرفته و برای رخنمود غالب باید A را از والد دیگر گرفته باشد.
۳. دو فرد مغلوب
آیا دو والد aa میتوانند در همین مدل فرزند با رخنمود غالب داشته باشند؟
پاسخ
خیر؛ هر دو فقط گامت a میسازند و همهٔ فرزندان aa خواهند بود.
۴. والد غالب با ژننمود نامعلوم
فرد دارای رخنمود غالب، والد aa دارد. ژننمود فرد چیست؟
پاسخ
Aa؛ دگرهٔ a از والد aa قطعی است و دگرهٔ A رخنمود غالب را ایجاد کرده است.
۵. تشخیص حامل قطعی
در یک صفت مغلوب، مادر بدون صفت و فرزندش aa است. چه چیزی دربارهٔ مادر قطعی است؟
پاسخ
مادر حامل Aa است؛ چون بدون صفت است AA یا Aa میتوانست باشد، اما وجود فرزند aa انتقال a را ثابت میکند.
۶. دادهٔ ناکافی
فردی رخنمود غالب دارد و هر دو والد او نیز غالباند. آیا میتوان ژننمود فرد را قطعی تعیین کرد؟
پاسخ
خیر؛ بدون اطلاعات بیشتر میتواند AA یا Aa باشد. رخنمود غالب بهتنهایی این دو را جدا نمیکند.
۷. بررسی یک ادعا
دانشآموز میگوید «هر فرد بدون صفت حتماً ژننمود خالص دارد». با یک الگوی مغلوب پاسخ را نقد کن.
پاسخ
ادعا نادرست است؛ در صفت مغلوب، فرد Aa بدون رخنمود صفت است اما ناخالص و حامل به شمار میآید.
۸. زنجیرهٔ سهنسلی
پدربزرگ aa است. دختر او بدون صفت است و نوهٔ دختری نیز بدون صفت است. ژننمود دختر قطعی است؟ ژننمود نوه چطور؟
پاسخ
دختر حتماً Aa است، چون از پدر aa دگرهٔ a گرفته و بدون صفت است. نوه میتواند AA یا Aa باشد، مگر دادهٔ دیگری ارائه شود.
خودتصحیح
| معیار | امتیاز |
|---|---|
| انتخاب الگوی سازگار | ۶ |
| ژننمودهای قطعی | ۸ |
| ذکر شاهد و پرهیز از قطعیت بیدلیل | ۶ |
کنار هر ژننمود بنویس «قطعی» یا «ممکن». برای روش کاملتر از راهنمای حل شجرهنامه استفاده کن.