نمونه سؤال جدول و آمار تاریخی؛
اول داده را توصیف کن، بعد سراغ علت برو

قلمرو ناحیهٔ ب و دوره از ۱۲۸۰ تا ۱۳۰۰ است. تولید با هزار قطعه و نیروی کار با هزار نفر گزارش شده است. عددها بدون واحد قابل مقایسهٔ دقیق نیستند.

تعداد کارگاه‌ها، مقدار تولید و نیروی کار در هر دو فاصلهٔ زمانی افزایش یافته‌اند. این جمله فقط الگوی جدول را توصیف می‌کند و هنوز علتی برای رشد پیشنهاد نمی‌دهد.

از ۱۲۸۰ تا ۱۲۹۰ افزایش ۵۵−۴۰=۱۵ کارگاه و از ۱۲۹۰ تا ۱۳۰۰ افزایش ۷۷−۵۵=۲۲ کارگاه است؛ پس دههٔ دوم تغییر مطلق بیشتری دارد.

تغییر ۱۵ و مقدار آغاز ۴۰ است؛ ۱۵÷۴۰×۱۰۰=۳۷٫۵ درصد.

افزایش ۷۷−۴۰=۳۷ است؛ ۳۷÷۴۰×۱۰۰=۹۲٫۵ درصد. مخرج درصد، مقدار سال آغاز است.

۱۲۸۰: ۱۰۰÷۴۰=۲٫۵؛ ۱۲۹۰: ۱۳۲÷۵۵=۲٫۴؛ ۱۳۰۰: ۱۶۵÷۷۷≈۲٫۱۴ هزار قطعه برای هر کارگاه. تولید کل بالا رفته، اما این نسبت کاهش یافته است.

نتیجه نادرست است. مقدار کل از ۱۰۰ به ۱۶۵ رسیده، اما تعداد کارگاه‌ها سریع‌تر رشد کرده و نسبت تولید به هر کارگاه از ۲٫۵ به حدود ۲٫۱۴ کاهش یافته است.

مقدار از ۶۰ به ۷۵ هزار نفر افزایش یافته است. سهم از ۶۰÷۱۰۰=۶۰٪ به ۷۵÷۱۵۰=۵۰٪ کاهش یافته؛ پس افزایش مقدار با کاهش سهم می‌تواند هم‌زمان رخ دهد.

۲۵ درصدِ ۱۳۲ برابر ۳۳ است؛ ۱۳۲+۳۳=۱۶۵ هزار قطعه.

خیر. جدول هم‌زمانی و روند اعداد را نشان می‌دهد، اما برای نسبت‌دادن علت به یک سیاست، سند یا دادهٔ تکمیلی لازم است. پاسخ درست می‌گوید «داده افزایش را نشان می‌دهد»، نه این‌که علت را قطعی اعلام کند.