۲۰ امتحان نهایی / نمونه سؤال تاریخ
۸ سند فرضی · شاهد و محدودیت

نمونه سؤال تحلیل سند تاریخی؛
سند چه می‌گوید، چه کسی گفته و چه چیزی را نمی‌گوید؟

پیش از داوری دربارهٔ درستی سند، شناسنامهٔ آن را بساز: پدیدآورنده، زمان نسبت به رویداد، مخاطب و هدف. سپس ادعا را از شاهد جدا کن و محدودیت سند را بنویس.

سند فرضی آزمونک

«یادداشت روزانهٔ بازرگانی در سال ۱۲۴ فرضی: امروز پل شهر بسته شد و رساندن کالا به بازار دو روز بیشتر زمان برد.»

۱. نوع منبع

این یادداشت برای بررسی تجربهٔ همان روز دست اول است یا دوم؟

پاسخ

دست اول؛ پدیدآورنده در زمان رویداد تجربهٔ خود را ثبت کرده است.

۲. ادعای صریح

دو دادهٔ صریح سند را بنویس.

پاسخ

پل بسته بوده و رساندن کالا دو روز بیشتر طول کشیده است.

۳. محدودیت

آیا از این سند می‌توان علت بسته‌شدن پل را قطعی فهمید؟

پاسخ

خیر؛ سند علت را بیان نمی‌کند و فقط پیامد تجربه‌شده را گزارش می‌دهد.

۴. مخاطب و هدف

اگر یادداشت برای استفادهٔ شخصی نوشته شده باشد، این نکته در تحلیل چه کمکی می‌کند؟

پاسخ

هدف احتمالی ثبت روزانه بوده است؛ بااین‌حال شخصی‌بودن به‌تنهایی صحت همهٔ جزئیات را تضمین نمی‌کند.

سند فرضی دوم

«کتابی که هشتاد سال بعد نوشته شده، بسته‌شدن پل را نقطهٔ آغاز تغییر مسیر تجارت شهر می‌داند و به چند نامه و دفتر حساب استناد می‌کند.»

۵. نوع منبع دوم

این کتاب دست اول است یا دوم؟ دلیل بیاور.

پاسخ

منبع دوم؛ پس از رویداد نوشته شده و منابع پیشین را برای تفسیر آن به کار برده است.

۶. تفاوت ادعا

کتاب چه ادعایی فراتر از یادداشت روزانه مطرح می‌کند؟

پاسخ

بسته‌شدن پل را آغاز تغییر بلندمدت مسیر تجارت می‌داند؛ یادداشت فقط تأخیر دو روزه را ثبت کرده بود.

۷. بررسی ادعا

برای سنجش ادعای تغییر مسیر تجارت چه داده‌ای مفید است؟

پاسخ

دفترهای حمل‌ونقل و حساب در دوره‌های پیش و پس از رویداد، نقشهٔ مسیرها و نامه‌های چند گروه مستقل.

۸. مقایسهٔ منابع

چرا وجود تفاوت میان دو منبع الزاماً به معنای دروغ‌بودن یکی نیست؟

پاسخ

ممکن است زمان، پرسش، دامنه و زاویهٔ دید آن‌ها متفاوت باشد؛ باید ادعاهای مشخص و شواهد هرکدام مقایسه شود.

خودتصحیح

معیارامتیاز
شناسنامه و نوع منبع۶
شاهد و ادعای صریح۶
محدودیت و دادهٔ تکمیلی۸

هر نتیجه را با یک عبارت کوتاه از سند پیوند بده. روش کامل در راهنمای تحلیل سند آمده است.