روش اجرا
برای هر پیوند کسرهدار یک خط جدا بنویسید: «هسته ← وابسته ← نوع ← دلیل». در زنجیرههای بلند، اتصالهای نزدیک را یکییکی بررسی کنید.
معنا و نقش وابسته را بسنجید؛ شکل ظاهری پیوند به تنهایی تعیینکننده نیست.
۱. مسیرِ روشن
نوع ترکیب و دلیل را بنویسید.
پاسخ
وصفی است؛ «روشن» ویژگی «مسیر» را بیان میکند و صفت بیانی است.
۲. مسیرِ مدرسه
این ترکیب چه تفاوتی با سؤال قبل دارد؟
پاسخ
اضافی است؛ «مدرسه» اسم است و با «مسیر» رابطهٔ مقصد یا نسبت میسازد، نه ویژگی مستقیم.
۳. دفترِ سبزِ دانشآموز
دو پیوند را جدا تحلیل کنید.
پاسخ
«دفترِ سبز» وصفی است، چون سبز ویژگی دفتر است. «دفترِ دانشآموز» اضافی است، چون دانشآموز صاحب یا وابستهٔ اسمی دفتر را نشان میدهد.
۴. هوای پاک / هوای کوهستان
نوع هر ترکیب را با یک پرسش تشخیصی بنویسید.
پاسخ
«چهگونه هوایی؟ پاک» پس وصفی است. «هوای کجا یا مربوط به چه مکان؟ کوهستان» رابطهٔ اسمی دارد و اضافی است.
۵. کتابِ مفیدِ کتابخانه
هسته و نقش هر وابسته را مشخص کنید.
پاسخ
هسته «کتاب» است. «مفید» صفت و پیوند نخست وصفی؛ «کتابخانه» اسم و پیوند دوم اضافی است.
۶. مردِ جوان / سخنِ جوان
چرا یک واژه دو تحلیل میگیرد؟
پاسخ
در «مرد جوان»، جوان ویژگی مرد و ترکیب وصفی است. در «سخن جوان»، جوان میتواند اسمِ شخص باشد و رابطهٔ تعلق بسازد؛ ترکیب اضافی است. بافت نقش را تعیین میکند.
۷. برنامهٔ مطالعهٔ گروه
زنجیره را از پیوند نزدیکتر تحلیل کنید.
پاسخ
«مطالعهٔ گروه» پیوند اضافی میان دو اسم است. کل گروه «مطالعهٔ گروه» نیز وابستهٔ اسمی «برنامه» است؛ پس زنجیره از دو پیوند اضافی ساخته شده است.
۸. پاسخهای دقیق / پاسخهای کلاس
نوع دو ترکیب را مشخص و نقش جمع را توضیح دهید.
پاسخ
«پاسخهای دقیق» وصفی است و دقیق ویژگی پاسخهاست. «پاسخهای کلاس» اضافی است و کلاس رابطهٔ نسبت میسازد. نشانهٔ جمع روی هسته به تنهایی نوع پیوند را تعیین نمیکند.
۹. این کتابِ ارزشمند
آیا «این» در پیوند وصفی یا اضافی شرکت دارد؟
پاسخ
«این» وابستهٔ پیشین اشاره است. پیوند کسرهدار «کتابِ ارزشمند» وصفی است؛ ارزشمند ویژگی کتاب را بیان میکند.
۱۰. ساعتِ دقیق / ساعتِ کلاس
برای هرکدام یک دلیل کوتاه بنویسید.
پاسخ
«ساعت دقیق» وصفی است چون دقیق ویژگی ساعت است. «ساعت کلاس» اضافی است چون کلاس نسبت زمانی یا کاربردی با ساعت میسازد.
جدول خودتصحیح
| معیار | سؤال کنترل |
|---|---|
| مرز | هر پیوند جدا تحلیل شده؟ |
| هسته | اسم مرکزی پیوند مشخص است؟ |
| نقش | وابسته صفت است یا اسم؟ |
| معنا | ویژگی یا نوع رابطه توضیح داده شده؟ |
| بافت | واژهٔ مبهم در جملهٔ واقعی سنجیده شده؟ |
تمرین انتقالی
سه زنجیره بسازید: یکی با دو پیوند وصفی، یکی با دو پیوند اضافی و یکی با یک پیوند از هر نوع. برای هر اتصال دلیل مستقل بنویسید.