نمونه سؤال ژن تا ژنوم؛
هر واژه را با مقیاس خودش تعریف کن

روش اجرای کاربرگ

برای هر اصطلاح سه ستون «تعریف، مقیاس و ارتباط» بساز. راهنمای ژن تا ژنوم برای مرور قبل از آزمونک در دسترس است.

سؤال 1: رابطهٔ مفاهیم

پرسش: DNA، ژن، کروموزوم و ژنوم را در یک زنجیرهٔ درست قرار بده.

پاسخ: DNA مولکول حامل اطلاعات است؛ ژن بخشی از DNA با تعریف کارکردی مشخص است؛ هر کروموزوم شامل یک مولکول DNA بلند همراه پروتئین‌هاست؛ ژنوم مجموعهٔ کامل مادهٔ ژنتیکیِ واحد مرجع است.

سؤال 2: ژن و DNA

پرسش: آیا هر بخش DNA الزاماً یک ژن است؟ دلیل بنویس.

پاسخ: خیر. ژن بخشی تعریف‌شده از DNA است، اما همهٔ توالی‌های DNA را نمی‌توان صرفاً با عنوان ژن نام‌گذاری کرد. پاسخ باید رابطهٔ جزء و کل را حفظ کند.

سؤال 3: کروموزوم و کروماتین

پرسش: تفاوت این دو واژه را چگونه بدون دو مادهٔ جدا تصورکردن توضیح می‌دهی؟

پاسخ: هر دو به DNA همراه پروتئین‌ها مربوط‌اند؛ میزان فشردگی و وضعیت ماده در چرخهٔ یاخته تفاوت ظاهری ایجاد می‌کند، نه اینکه دو نوع مادهٔ ژنتیکی مستقل باشند.

سؤال 4: کروماتید خواهری

پرسش: پس از همانندسازی، دو کروماتید خواهری چه رابطه‌ای دارند؟

پاسخ: از همانندسازی یک کروموزوم پدید آمده‌اند، توالی‌های متناظر مشابه دارند و تا پیش از جدایی در ناحیهٔ اتصال به هم وابسته‌اند.

سؤال 5: جایگاه و الل

پرسش: جایگاه ژن و الل را از هم جدا کن.

پاسخ: جایگاه، محل ژن روی کروموزوم است؛ الل‌ها شکل‌های متفاوت همان ژن‌اند که جایگاه متناظر دارند. جایگاه یک نشانی است و الل یک نسخهٔ توالی.

سؤال 6: ژنوم

پرسش: چرا تعریف ژنوم بدون مشخص‌کردن واحد مرجع ناقص است؟

پاسخ: چون باید معلوم باشد مجموعهٔ مادهٔ ژنتیکی برای یک یاخته، یک مجموعهٔ فام‌تنی یا جاندار توصیف می‌شود؛ مرجع، برداشت از تعداد نسخه‌ها را تغییر می‌دهد.

سؤال 7: یاخته‌های یک بدن

پرسش: چرا دو یاختهٔ بدن با ژنوم مشابه می‌توانند کار متفاوت داشته باشند؟

پاسخ: ژن‌های یکسان الزاماً با شدت و زمان یکسان بیان نمی‌شوند. تفاوت در بیان ژن‌ها می‌تواند مجموعهٔ RNA و پروتئین و در نتیجه کارکرد یاخته را تغییر دهد.

سؤال 8: فشردگی

پرسش: فشرده‌شدن DNA چه کمکی به تقسیم یاخته می‌کند؟

پاسخ: مولکول‌های بلند را منظم‌تر و قابل جابه‌جایی می‌کند و احتمال درهم‌تنیدگی یا توزیع نامنظم را هنگام جدایی کاهش می‌دهد.

سؤال 9: خواندن شکل

پرسش: در شکل X مانند، چگونه یک کروموزوم را دو کروموزوم نشماری؟

پاسخ: دو بازوی همانندسازی‌شده تا وقتی کروماتیدهای خواهری متصل‌اند یک کروموزوم با دو کروماتید محسوب می‌شوند؛ معیار شمارش، واحدهای اتصال‌دار است نه تعداد خط‌ها.

سؤال 10: اصلاح گزاره

پرسش: گزارهٔ «هر یاختهٔ بدن همهٔ ژن‌هایش را هم‌زمان استفاده می‌کند» را اصلاح کن.

پاسخ: یاخته‌ها می‌توانند مادهٔ ژنتیکی مشابه داشته باشند، اما فقط بخشی از ژن‌ها در زمان و شرایط معین بیان می‌شوند؛ الگوی بیان با نوع و وضعیت یاخته ارتباط دارد.

خودتصحیح

در پاسخ‌ها ژن را با کل DNA، الل را با جایگاه و کروماتید را با کروموزوم جابه‌جا نکن. برای مقایسهٔ مولکولی از نمونه سؤال DNA و RNA کمک بگیر.