۲۰ امتحان نهایی / مهارت دین و زندگی
شرط، انتخاب، پیامد

سنت‌های الهی؛
قاعده را از یک رخداد جدا کن

در سؤال سنت‌های الهی، یک اتفاق منفرد باید در چارچوب رابطه‌ای عمومی فهمیده شود. شرط، انتخاب انسان و پیامد را از آیه یا موقعیت استخراج کن و مرز اختیار و قاعده را روشن نگه دار.

رخداد و قاعده را در دو سطر بنویس

ابتدا آنچه در مثال یا آیه رخ داده است توصیف کن؛ سپس رابطهٔ کلی‌تری را که درس برای این نوع موقعیت بیان می‌کند جدا بنویس. از یک مصداق، تعریف کامل را حدس نزن.

شرط آغاز قاعده را پیدا کن

واژه‌های شرط، انتخاب، تغییر یا پایداری را علامت بزن. مشخص کن چه کنش یا وضعیتی پیش از پیامد قرار گرفته و آیا متن آن را شرط لازم معرفی کرده است.

قالب سنت

شرط یا انتخاب ← فرایند یا قاعده ← پیامد ← شاهد آیه یا متن

نقش اختیار را در زنجیره نگه دار

اگر رفتار انسان بخشی از شرط است، آن را حذف نکن و نتیجه را جبری ننویس. رابطهٔ میان تصمیم، عمل و پیامد را مطابق عبارت سؤال مرحله‌ای توضیح بده.

پیامد نزدیک و دور را جدا کن

ممکن است متن بیش از یک نتیجه بیان کند. هر پیامد را به مرحلهٔ مربوط وصل کن و ترتیب آن‌ها را بدون شاهد جابه‌جا نکن.

سنت‌های نزدیک را با شرط مقایسه کن

دو قاعده ممکن است پیامد ظاهراً مشابه داشته باشند اما شرط یا مخاطب متفاوتی داشته باشند. جدول «شرط، کنشگر، فرایند، پیامد» مرز آن‌ها را روشن می‌کند.

آیه را به ساختار منطقی تبدیل کن

فاعل فعل‌ها، مرجع ضمیر و رابطهٔ شرط و جواب را مشخص کن. سپس هر جزء از قالب سنت را به عبارت متناظر آیه متصل کن.

مثال تازه را با همهٔ معیارها بسنج

تنها شباهت پیامد کافی نیست. ببین شرط، نوع انتخاب و مسیر اثر نیز با تعریف سازگارند و دلیل انطباق را در یک جمله بنویس.

پاسخ را بدون تعمیم اضافی ببند

نام سنت، شرط تعیین‌کننده، پیامد و شاهد را بیاور و از پیش‌بینی فراتر از متن پرهیز کن. برای پیام آیه از راهنمای آیات و برای پاسخ استدلالی از راهنمای اندیشه و تحقیق کمک بگیر.