صورت سؤال را به داده و ادعا تقسیم کن
رویدادهای موقعیت، انتخاب فرد و نتیجهای را که سؤال دربارهاش داوری میکند جدا بنویس. ممکن است یک جمله هم شرایط بیرونی و هم رفتار اختیاری را در خود داشته باشد.
شرایط آغازین را بدون داوری فهرست کن
زمان، مکان، تواناییها و محدودیتهای دادهشده را مشخص کن. وجود محدودیت بهتنهایی همهٔ انتخابها را حذف نمیکند و وجود چند گزینه نیز بهتنهایی دربارهٔ میزان مسئولیت کافی نیست.
شرایط دادهشده | آگاهی و توان | گزینهها | انتخاب | عمل | پیامد مستقیم | مسئولیت | مفهوم درس
لحظهٔ انتخاب را در زنجیره پیدا کن
ببین فرد در کدام نقطه میتوانست میان رفتارهای ممکن تصمیم بگیرد. انتخاب را با آرزو، نتیجهٔ ناخواسته یا شرایط پیشین یکی ندان. شاهد اختیار باید به همان نقطهٔ تصمیم مربوط باشد.
دانش و توان را در دامنهٔ مسئولیت ببین
اگر سؤال دربارهٔ آگاهی یا توان فرد داده دارد، آن را وارد تحلیل کن. نتیجه را متناسب با همین اطلاعات بنویس و دربارهٔ وضعیت درونی فرد بیش از متن حدس نزن.
علتهای طولی و نقشهای متفاوت را قاطی نکن
ممکن است یک رویداد در چند سطح توضیح داشته باشد. نشان بده هر علت چه نقشی دارد و چرا حضور یک سطح، نقش سطح دیگر را خودکار نفی نمیکند. اصطلاحات را مطابق بیان کتاب نگه دار.
تقدیر را با بیقاعدگی یا اجبار یکی ندان
در تحلیل درسی، اندازهها، حدود و نظام علتها را از تصمیم انسان درون همین نظام جدا کن. پاسخ را به صورت رابطه بنویس، نه دو گزارهٔ متعارض و بیارتباط.
پیامد طبیعی و داوری ارزشی را جدا کن
یک رفتار میتواند نتیجهٔ مستقیم در جهان داشته باشد و همزمان از نظر مسئولیت بررسی شود. ابتدا زنجیرهٔ علت و پیامد را بنویس و سپس داوری مفهومی خواستهشده را اضافه کن.
تعارض ظاهری را با تعیین سطح حل کن
اگر دو عبارت یکی بر نظم و دیگری بر اختیار تأکید دارند، موضوع و سطح هرکدام را مشخص کن. سپس جملهای بساز که نقش هر دو را بدون حذف دیگری نشان دهد.
مثال را به معیار تبدیل کن
از جزئیات داستان عبور کن و معیار عمومی را بنویس: کدام ویژگی موقعیت نمونهٔ شرایط است و کدام رفتار نمونهٔ انتخاب. پاسخ نباید فقط بازگویی نام شخصیتها باشد.
پاسخ را با «شرایط + انتخاب + نتیجه» ببند
در سه جمله بنویس چه چیزی داده شده، فرد چه انتخابی کرده و این انتخاب چگونه به مسئولیت یا پیامد مرتبط است. برای پیوند با نظام علتها از راهنمای سنتهای الهی و برای تحلیل عبارت از راهنمای اندیشه و تحقیق کمک بگیر.