تفکر واگرا را با چند پاسخ ممکن بشناس
در تفکر واگرا، مسئله به تولید ایدههای متعدد، متنوع یا تازه دعوت میکند. هدف مرحلهٔ نخست انتخاب سریع بهترین پاسخ نیست؛ دامنهٔ گزینهها باید گسترش یابد.
واگرا: تولید و تنوع ایدهها | همگرا: بررسی معیار و انتخاب پاسخ مناسب
تفکر همگرا را به ارزیابی پیوند بده
در تفکر همگرا، اطلاعات و گزینهها با معیارهای مسئله سنجیده میشوند تا پاسخ مناسبتر انتخاب شود. «یک پاسخ» بهتنهایی کافی نیست؛ وجود معیار و فرایند جمعبندی را در موقعیت پیدا کن.
سیالی را با تعداد ایدهها بسنج
اگر سؤال بر تولید تعداد بیشتری پاسخ در زمان یا موقعیت مشخص تأکید دارد، شاخص سیالی مطرح است. کیفیت نهایی همهٔ ایدهها شرط تعریف تعداد تولیدشده نیست.
انعطاف را از تغییر دسته و زاویه ببین
دو دانشآموز ممکن است تعداد ایدهٔ برابر داشته باشند، اما یکی ایدهها را از دستههای متفاوت بسازد. جابهجایی میان رویکردها و چارچوبها نشانهٔ انعطاف است.
تازگی را با غیرمعمولبودن سنجیده تحلیل کن
اصالت یا تازگی به متفاوتبودن ایده نسبت به پاسخهای رایج مربوط است. هر پاسخ عجیب الزاماً خلاق و مفید نیست؛ تناسب با مسئله و امکان ارزیابی را نیز در نظر بگیر.
بسط را به کاملکردن ایده وصل کن
افزودن جزئیات، مراحل اجرا یا پیامدهای یک ایده میتواند آن را از طرح خام به پاسخ کاملتر تبدیل کند. بسط را با تولید تعداد بیشتر ایدهها یکی ندان.
نمونهٔ موقعیتمحور
دانشآموز ابتدا ده روش برای کاهش مصرف کاغذ پیشنهاد میکند و سپس آنها را با معیار هزینه و امکان اجرا میسنجد. مرحلهٔ نخست واگرا و مرحلهٔ دوم همگراست.
داوری زودهنگام را مانع تولید ببین
اگر هر ایده هنگام پیدایش فوراً رد شود، جریان تولید گزینهها محدود میشود. در راهبردهای خلاق، مرحلهٔ ثبت ایدهها میتواند از مرحلهٔ نقد و انتخاب جدا شود.
دانش و خلاقیت را رقیب مطلق ندان
دانش زمینه مواد لازم برای ساختن ارتباطهای تازه را فراهم میکند، اما تکرار قالبهای ثابت میتواند انعطاف را محدود کند. پاسخ را با توجه به عامل مطرحشده در موقعیت بنویس.
کنترل پاسخ با فعل موقعیت
فعلهایی مانند «پیشنهاد میدهد و گسترش میدهد» به تولید نزدیکاند؛ «مقایسه میکند و برمیگزیند» به ارزیابی. برای مراحل حل از حل مسئله و تصمیمگیری و برای تواناییها از هوش و استعداد کمک بگیر.