۲۰ امتحان نهایی / مهارت روان‌شناسی
مسئله · راهبرد · معیار

تفکر و حل مسئله؛
قبل از راه‌حل، فاصلهٔ وضع موجود و هدف را تعریف کن

در سؤال موقعیتی، نخست مسئله را دقیق بنویس: فرد اکنون کجاست، به چه هدفی می‌خواهد برسد و چه مانعی بین این دو قرار دارد. سپس راهبرد و نتیجه را با شواهد سناریو تحلیل کن.

?→!

مسئله را از نشانه‌های آن جدا کن

ناراحتی، تأخیر یا شکست ممکن است پیامد مسئله باشد، نه تعریف آن. وضعیت موجود، هدف و مانع را در سه عبارت مستقل بنویس تا راه‌حل به ریشهٔ موقعیت مربوط شود.

اطلاعات داده‌شده و فرض‌ها را تفکیک کن

هر آنچه سناریو صریحاً می‌گوید در ستون داده و برداشت‌های خودت را در ستون فرض قرار بده. پاسخ را بر داده‌های متن بنا کن و برای هر استنباط شاهد مشخص داشته باش.

نقشهٔ حل مسئله

وضع موجود ← هدف ← مانع ← اطلاعات لازم ← راهبردهای ممکن ← معیار انتخاب ← اجرا ← بازبینی

راه‌حل و راهبرد را یکی ندان

راه‌حل نتیجه یا اقدام پیشنهادی است؛ راهبرد شیوه‌ای است که برای رسیدن به آن به کار می‌رود. در پاسخ توضیح بده فرد چگونه گزینه‌ها را ساخته یا آزموده است.

مراحل را از سناریو شاهد بیاور

برای هر مرحله، فعل یا رفتار متن را پیدا کن. فقط فهرست مراحل کتاب را بازنویسی نکن. نشان بده کدام جملهٔ موقعیت بیانگر تعریف مسئله، تولید گزینه، انتخاب یا ارزیابی است.

مانع شناختی را با اثرش توضیح بده

اگر عادت، چارچوب ثابت یا اطلاعات ناکافی مانع حل شده، بگو چگونه دامنهٔ گزینه‌ها یا تفسیر فرد را محدود کرده است. نام مانع بدون پیوند به رفتار سناریو کافی نیست.

تصمیم را با معیار مشترک مقایسه کن

گزینه‌ها را بر اساس پیامد، هزینه، زمان، امکان اجرا یا معیار خواسته‌شده بسنج. برای همهٔ گزینه‌ها یک معیار واحد به کار ببر تا مقایسه منصفانه و قابل دنبال‌کردن باشد.

قطعیت و احتمال را جدا نگه دار

در تصمیم‌گیری ممکن است پیامدها قطعی نباشند. نتیجهٔ محتمل را به‌صورت قطعی ننویس و ببین سناریو چه اطلاعاتی دربارهٔ احتمال یا خطر داده است.

سوگیری را از اشتباه ساده جدا کن

یک پاسخ غلط به‌تنهایی الگوی سوگیری را ثابت نمی‌کند. باید نشانه‌ای از روش منظم و تکرارشوندهٔ پردازش اطلاعات پیدا کنی و اثر آن را بر انتخاب توضیح بدهی.

بازخورد را بخشی از فرایند بدان

پس از اجرای راه‌حل، نتیجه با هدف مقایسه می‌شود. اگر فاصله باقی است، تعریف مسئله، اطلاعات یا راهبرد باید بازبینی شود. پایان اقدام همیشه پایان حل مسئله نیست.

پاسخ را با زنجیرهٔ شاهد ببند

مفهوم را نام ببر، رفتار مرتبط را از سناریو مشخص کن و اثر آن را توضیح بده. برای قالب کامل از تحلیل موقعیت روان‌شناسی و برای داده و نتیجه از روش تحقیق کمک بگیر.