۲۰ امتحان نهایی / مهارت شیمی
عدد، تغییر، الکترون

عدد اکسایش؛
عدد هر اتم را قبل و بعد کنار هم بنویس

برای تشخیص واکنش اکسایش–کاهش، عدد اکسایش اتم‌های مهم را در واکنش‌دهنده و فرآورده مقایسه کن. افزایش عدد، کاهش الکترون و کاهش عدد، دریافت الکترون را نشان می‌دهد.

e⁻

گونه را با بار کلش بخوان

ابتدا مشخص کن با اتم آزاد، مولکول خنثی یا یون سروکار داری. مجموع عددهای اکسایش باید با بار کل گونه برابر باشد. بار نوشته‌شده در بالای یون را با زیروند تعداد اتم‌ها اشتباه نکن.

قاعده‌های قطعی را زودتر اعمال کن

عدد اکسایش عنصر آزاد و یون تک‌اتمی را نخست تعیین کن، سپس از قاعده‌های عناصر شناخته‌شده و مجموع بار برای مجهول بهره ببر. هر قاعده را در محدودهٔ تعریفش به کار ببر و استثنا را فقط با داده یا چارچوب درس بررسی کن.

جدول تغییر عدد اکسایش

عنصر | عدد در واکنش‌دهنده | عدد در فرآورده | مقدار و جهت تغییر | تعداد اتم | تعداد الکترون

زیروند را در مجموع عددها وارد کن

عدد اکسایش هر اتم را در تعداد همان اتم ضرب کن. سپس مجموع را برابر بار گونه قرار بده. اگر پرانتز یا گروه چنداتمی وجود دارد، تعداد کل اتم‌ها را پیش از معادله بشمار.

اتم متناظر را در دو سوی واکنش پیدا کن

یک عنصر را در واکنش‌دهنده و فرآورده دنبال کن و دو عددش را کنار هم بنویس. تغییر ضریب واکنش تعداد ذره‌ها را عوض می‌کند، نه عدد اکسایش هر اتم را.

اکسایش و کاهش را با جهت عدد نام‌گذاری کن

افزایش عدد اکسایش یعنی اکسایش و کاهش آن یعنی کاهش. برای جلوگیری از جابه‌جایی، یک پیکان عددی رسم کن و سپس ارتباط با از دست‌دادن یا گرفتن الکترون را بنویس.

عامل را از فرایندی که خودش طی می‌کند جدا کن

گونه‌ای که اکسید می‌شود الکترون می‌دهد و سبب کاهش گونهٔ دیگر می‌شود؛ گونه‌ای که کاهش می‌یابد الکترون می‌گیرد و سبب اکسایش دیگری است. نام عامل را با اثر آن بر طرف مقابل کنترل کن.

تعداد الکترون را با تعداد اتم‌ها بساز

مقدار تغییر عدد هر اتم را در تعداد اتم‌های درگیر ضرب کن. الکترون‌های ازدست‌رفته و گرفته‌شده در واکنش موازنه‌شده باید برابر باشند. فقط اختلاف دو عدد را بدون شمار اتم گزارش نکن.

ضرایب را از برابری تغییرها کمک بگیر

اگر سؤال موازنه را می‌خواهد، نسبت ضرایب گونه‌های اصلی را طوری انتخاب کن که افزایش و کاهش کل عدد اکسایش برابر شود. سپس همهٔ اتم‌ها و در صورت لزوم بار را جداگانه کنترل کن.

واکنش غیر اکسایش–کاهش را با نبود تغییر تشخیص بده

وجود یون، اکسیژن یا بار به‌تنهایی واکنش را اکسایش–کاهش نمی‌کند. اگر عدد اکسایش هیچ عنصر تغییر نکرد، انتقال خالص الکترون از این روش دیده نمی‌شود.

پاسخ را با سه تراز کنترل کن

مجموع عددها با بار گونه، تعداد اتم‌ها در دو طرف و الکترون از دست‌رفته با گرفته‌شده باید سازگار باشد. برای موازنهٔ نهایی از راهنمای موازنه و برای نیم‌واکنش‌ها از راهنمای الکتروشیمی کمک بگیر.