قاعدهٔ طبقهبندی
اگر کربن حامل OH به یک، دو یا سه کربن دیگر متصل باشد، الکل بهترتیب نوع اول، دوم یا سوم است. متانول حالت جداگانهای است و کربن همسایه ندارد.
الکل نوع اول → آلدهید → اسید کربوکسیلیک | الکل نوع دوم → کتون
سؤال ۱: اتانول
CH₃CH₂OH چه نوع الکلی است؟
پاسخ: کربن حامل OH فقط به یک کربن دیگر متصل است؛ اتانول نوع اول است.
سؤال ۲: پروپان-۲-اُل
CH₃CH(OH)CH₃ را طبقهبندی کنید.
پاسخ: کربن حامل OH به دو کربن متصل است؛ الکل نوع دوم است.
سؤال ۳: الکل نوع سوم
در (CH₃)₃COH، کربن حامل OH چند همسایهٔ کربنی دارد؟
پاسخ: سه همسایهٔ کربنی دارد؛ بنابراین الکل نوع سوم است.
سؤال ۴: فرآوردهٔ مرحلهٔ نخست
در الگوی دادهشده، اکسایش کنترلشدهٔ اتانول ابتدا چه گروه عاملی میسازد؟
پاسخ: الکل نوع اول به آلدهید تبدیل میشود؛ برای اتانول، فرآوردهٔ مرحلهٔ نخست اتانال CH₃CHO است.
سؤال ۵: ادامهٔ اکسایش
اتانال در مرحلهٔ بعدی مسیر چه مادهای میدهد؟
پاسخ: آلدهید به اسید کربوکسیلیک متناظر تبدیل میشود؛ اتانوییک اسید CH₃COOH.
سؤال ۶: اکسایش الکل نوع دوم
فرآوردهٔ آلی اکسایش پروپان-۲-اُل در الگوی این صفحه چیست؟
پاسخ: الکل نوع دوم به کتون تبدیل میشود؛ فرآورده پروپانون CH₃COCH₃ است.
سؤال ۷: حفظ اسکلت کربنی
اگر الکل سه کربنی اکسید شود و سؤال شکستن زنجیر را مطرح نکرده باشد، فرآوردهٔ اصلی چند کربن دارد؟
پاسخ: اسکلت کربنی حفظ میشود؛ فرآورده نیز سه کربن دارد.
سؤال ۸: تشخیص گروه فرآورده
ساختار CH₃COCH₂CH₃ آلدهید است یا کتون؟
پاسخ: کربن گروه کربونیل میان دو گروه کربنی قرار دارد؛ پس ماده کتون است.
سؤال ۹: پاسخ شرطی برای نوع سوم
چرا برای الکل نوع سوم نباید بدون ذکر شرایط همان مسیر نوع اول یا دوم را نوشت؟
پاسخ: کربن حامل OH هیدروژن متصل لازم برای تبدیل ساده به کربونیل را ندارد؛ نتیجه باید بر اساس شرایط صریح سؤال بیان شود و مسیر نوع اول یا دوم خودکار نیست.
سؤال ۱۰: اکسایش و سوختن
اکسایش مرحلهای الکل چه تفاوتی با سوختن کامل آن دارد؟
پاسخ: در اکسایش مرحلهای گروه عاملی روی اسکلت آلی تغییر میکند؛ در سوختن کامل، محصولات اصلی کربندیاکسید و آباند و اسکلت آلی حفظ نمیشود.
چطور خودتصحیح کنی؟
روی کربن حامل OH دایره بکش، همسایههای کربنی را بشمار، نوع الکل را بنویس و سپس تعداد کربن و گروه عاملی فرآورده را جدا کنترل کن.