پرسش شناختشناختی را پیدا کن
پیش از نامگذاری دیدگاه، مشخص کن متن دربارهٔ منشأ مفهوم، منبع گزاره، توجیه باور یا حدود شناخت سخن میگوید. پاسخ به این پرسشها یکسان نیست و نباید دلیل مربوط به یکی را جای دیگری نوشت.
منبع پیدایش را از معیار اعتبار جدا کن
ممکن است سؤال بپرسد یک تصور چگونه پدید میآید یا بپرسد از کجا میدانیم گزارهای درست است. در پاسخ روشن کن بحث دربارهٔ پیدایش محتواست یا توجیه و اعتبار آن.
پرسش اصلی | نقش حس | نقش عقل | نوع گزاره | شیوهٔ توجیه | مثال | محدودیت یا نقد
عقلگرایی را نفی کامل تجربه ندان
در تحلیل، ببین متن چه توان مستقلی برای عقل در کشف یا توجیه برخی حقایق در نظر میگیرد. از این ادعا نتیجه نگیر که هر عقلگرا همهٔ دادههای حسی را بیارزش میداند.
تجربهگرایی را به مشاهدهٔ ساده تقلیل نده
تجربه میتواند مواد شناخت را فراهم کند و ذهن آنها را مقایسه، ترکیب یا تعمیم دهد. نقش پردازش ذهنی را حذف نکن؛ محل اختلاف را بر سر منشأ و حدود ادعا دقیق نگه دار.
پیشینی و پسینی را با شیوهٔ توجیه بسنج
اگر توجیه گزاره وابسته به تجربهٔ موردی است، این وابستگی را نشان بده. اگر متن از دانشی سخن میگوید که برای توجیه آن به مشاهدهٔ خاص تکیه نمیشود، دلیلش را از ساختار گزاره استخراج کن.
ضرورت و کلیت را نشانه بدان، نه نتیجهٔ آماده
در برخی استدلالها، ضرورت یا کلیت برای دفاع از نقش عقل به کار میرود. باید نشان بدهی چرا تجربههای محدود بهتنهایی نمیتوانند همان ادعای ضروری را تضمین کنند؛ فقط واژهٔ «کلی» را تکرار نکن.
مثال را به بخش مورد اختلاف وصل کن
یک حکم ریاضی، گزارش حسی یا مفهوم کلی فقط زمانی مفید است که توضیح دهی کدام ویژگی آن از دیدگاه مورد نظر حمایت میکند. مثال بیتوضیح جای استدلال را نمیگیرد.
متن ترکیبی را برچسبزنی شتابزده نکن
ممکن است نویسنده برای حس و عقل هر دو نقش قائل شود، اما نقشها یکسان نباشند. جملههای متن را بر اساس «داده از کجا میآید» و «داوری چگونه انجام میشود» تفکیک کن.
نقد را متناسب با ادعا بنویس
نقد باید دقیقاً مقدمه یا گذار استدلال را هدف بگیرد. برای بررسی ساختار دلیل از مقدمهٔ پنهان در استدلال فلسفی و برای سنجش صورت استدلال از صدق و اعتبار کمک بگیر.
پاسخ مقایسهای را معیاربهمعیار ببند
یک معیار مشترک انتخاب کن، دیدگاه نخست و دوم را روی همان معیار بنویس و در پایان نقطهٔ اختلاف را صریح بیان کن. برای تمرین بیشتر به نمونه سؤال تألیفی فلسفه برو.