روش اجرا: ادعا را بازسازی کن
برای هر سؤال ابتدا اصطلاح اصلی یا نتیجه را بنویس، سپس شاهد یا مقدمه را جدا کن و پیوند آنها را توضیح بده. پاسخ پیشنهادی را پس از حل باز کن و جملهبندی خودت را با منطق پاسخ بسنج.
همهٔ موقعیتها و استدلالها برای تمرین این سایت ساخته شدهاند. تعریفهای نهایی را با کتاب درسی پایهٔ خودت تطبیق بده.
1. ادعا و دلیل
سؤال: در متن آمده است: «پرسش فلسفی به یک نمونه محدود نمیماند، زیرا دربارهٔ بنیادیترین ویژگیهای موضوع تحقیق میکند.» ادعا و دلیل را جدا کن.
پاسخ پیشنهادی
ادعا این است که پرسش فلسفی به یک نمونه محدود نمیماند. عبارت پس از «زیرا» دلیل است و دامنه و نوع بررسی فلسفی را برای پشتیبانی از ادعا بیان میکند.
2. چیستی و هستی
سؤال: کسی ویژگیهای یک «جزیرهٔ کاملاً بلورین» را تعریف میکند. آیا از این تعریف، وجود خارجی جزیره نتیجه میشود؟
پاسخ پیشنهادی
خیر. تعریف، چیستیِ فرضی را روشن میکند، اما تحقق خارجی پرسش جداگانهای است و به دلیل مستقل نیاز دارد.
3. وجود ذهنی و خارجی
سؤال: تصویر یک درخت در ذهن با خود درخت در باغ چه تفاوتی در محل تحقق دارد؟
پاسخ پیشنهادی
تصویر یا مفهوم در ذهن تحقق دارد، در حالی که درخت باغ مستقل از تصور حاضر ما بهعنوان مصداق خارجی بررسی میشود. پاسخ باید تفاوت محل تحقق را بیان کند.
4. توالی و علیت
سؤال: هر بار پس از روشنشدن چراغ خیابان، صدای خودرو شنیده شده است. آیا چراغ علت صداست؟
پاسخ پیشنهادی
همراهی یا توالی بهتنهایی علیت را ثابت نمیکند. هر دو رویداد ممکن است با زمان رفتوآمد یا عامل دیگری مرتبط باشند و برای ادعای علّی شاهد توضیحی بیشتری لازم است.
5. شرط لازم
سؤال: برای ورود به اتاق، داشتن کارت لازم است؛ اما کارت بدون ثبت نام کافی نیست. نقش کارت چیست؟
پاسخ پیشنهادی
کارت شرط لازم معرفی شده، چون بدون آن ورود ممکن نیست؛ ولی شرط کافی نیست، زیرا ثبت نام نیز لازم دانسته شده است.
6. علت تامه
سؤال: برای روشنشدن دستگاه، برق، اتصال درست و فشردن کلید لازماند. فقط برق برقرار است. چرا نتیجه تضمین نمیشود؟
پاسخ پیشنهادی
برق فقط یک جزء از مجموعهٔ شرایط است و علت تامه فراهم نشده است. وجود یک جزء، بدون اتصال و عمل کلید، تحقق معلول را تضمین نمیکند.
7. اعتبار استدلال
سؤال: «هر الف، ب است؛ این مورد الف است؛ پس این مورد ب است.» اگر مقدمهٔ کلی در واقع نادرست باشد، صورت و محتوای استدلال را جدا ارزیابی کن.
پاسخ پیشنهادی
صورت استنتاج معتبر است، چون نتیجه با آن الگو از مقدمات پیروی میکند؛ اما صدق نتیجه تضمین نمیشود، زیرا یکی از مقدمات از نظر محتوا نادرست است.
8. مثال و دلیل
سؤال: نویسنده پس از یک ادعای کلی فقط یک نمونه میآورد. نمونه چه کمکی میکند و چه محدودیتی دارد؟
پاسخ پیشنهادی
نمونه میتواند معنای ادعا یا نحوهٔ کاربرد آن را روشن کند، اما بهتنهایی همیشه اثباتکنندهٔ حکم کلی نیست. برای تعمیم، دلیل متناسب با دامنهٔ ادعا لازم است.
9. مقدمهٔ پنهان
سؤال: «این تصمیم عادلانه است، چون با همه یکسان رفتار میکند.» کدام پیوند پنهان در استدلال وجود دارد؟
پاسخ پیشنهادی
استدلال فرض میکند رفتار یکسان با همه، معیار کافی یا دستکم دلیلی برای عدالت است. این مقدمهٔ پنهان باید آشکار و سپس ارزیابی شود.
10. مثال نقض
سؤال: ادعا میشود «هر چیزی که پس از باران دیده شود، معلول باران است». یک مثال نقض تألیفی بساز.
پاسخ پیشنهادی
عبور اتوبوس پس از باران میتواند مثال نقض باشد؛ پسازبارانبودن آن، بهتنهایی نشان نمیدهد باران علت عبور اتوبوس بوده است. مثال، کافینبودن صرف توالی را آشکار میکند.
نتیجه را چطور خودتصحیح کنی؟
برای هر پاسخ سه امتیاز بده: اصطلاح یا نتیجه، شاهد یا مقدمه، و توضیح رابطه. پاسخهای کلی را با «زیرا» کامل کن و هرجا قطعیت از داده بیشتر است، دامنهٔ نتیجه را کم کن.