۲۰ امتحان نهایی / ریاضی · جبر
دامنه، مخرج، جواب

معادلهٔ گویا؛
مقادیر ممنوع را پیش از حذف مخرج‌ها بنویس

ضرب‌کردن در مخرج مشترک شکل معادله را ساده می‌کند، اما مقادیری را که عبارت اصلی در آن‌ها تعریف نشده بود مجاز نمی‌کند. دامنه را در سطر اول ثبت کن و جواب نهایی را با همان سطر بسنج.

≠0

عبارت‌ها را تجزیه و مرتب کن

پیش از یافتن مخرج مشترک، هر مخرج را تا حد امکان تجزیه کن و علامت‌ها را روشن بنویس. دو عامل ظاهراً متفاوت ممکن است با خارج‌کردن ضریب منفی به یک عامل مشترک تبدیل شوند.

مقادیر ممنوع را از معادلهٔ اصلی پیدا کن

هر مخرج اصلی را ناصفر قرار بده و مقدارهای نامجاز را در یک کادر ثبت کن. این فهرست باید پیش از هر ساده‌سازی ساخته شود، چون ممکن است عاملی در مراحل بعد حذف شود و محدودیت اولیه پنهان بماند.

مسیر استاندارد

تجزیهٔ مخرج‌ها ← مقادیر ممنوع ← مخرج مشترک ← ضرب دو طرف ← حل ← کنترل در عبارت اصلی

مخرج مشترک را با بیشترین توان هر عامل بساز

عامل‌های متمایز مخرج‌ها را فهرست کن و از هر عامل، بیشترین توان لازم را نگه دار. حاصل‌ضرب آن‌ها مخرج مشترکی می‌سازد که همهٔ کسرها را پوشش می‌دهد.

تمام دو طرف را در مخرج مشترک ضرب کن

پرانتز دور هر طرف معادله بگذار و ضریب مشترک را به تک‌تک جمله‌ها برسان. ضرب‌کردن فقط یک کسر یا جاانداختن جملهٔ بدون مخرج، معادلهٔ دیگری می‌سازد.

حذف عامل‌ها را خط‌به‌خط نشان بده

برای هر جمله مشخص کن کدام بخش از مخرج مشترک با مخرج آن ساده می‌شود. این نوشتن کوتاه هم از حذف نادرست جمع‌ها جلوگیری می‌کند و هم مسیر نمره‌دادن را روشن نگه می‌دارد.

معادلهٔ حاصل را مستقل حل کن

پس از حذف کسرها، عبارت را بسط و هم‌جنس‌ها را جمع کن. اگر معادلهٔ درجه بالاتر ساخته شد، تجزیه یا روش مناسب همان نوع معادله را به کار ببر و همهٔ جواب‌های نامزد را نگه دار.

جواب نامزد را با دامنه غربال کن

هر جوابِ برابر با مقدار ممنوع را حذف کن، حتی اگر معادلهٔ بدون مخرج را درست کند. سپس جواب‌های باقی‌مانده را در عبارت اصلی یا یک شکل معادل معتبر کنترل کن.

حالت بی‌جواب و همانی را تشخیص بده

گاهی پس از ساده‌سازی به گزاره‌ای ناسازگار یا همواره درست می‌رسی. در حالت دوم نیز پاسخ همهٔ عددها نیست؛ فقط اعضای دامنهٔ اولیه می‌توانند جواب باشند.

تفریق کسرها را با علامت کنترل کن

اگر صورت یک کسر پرانتزی است، علامت منفی را به همهٔ اجزای آن اعمال کن. بخشی از خطاهای ظاهراً جبری معادلات گویا از همین توزیع ناقص ایجاد می‌شود.

پاسخ را با دامنه و مجموعه جواب کامل کن

در پایان، مقادیر ممنوع و مجموعهٔ جواب نهایی را جدا بنویس. برای تحلیل دامنه و مجانب‌ها از تابع گویا و برای تعیین علامت از نامعادله و تعیین علامت کمک بگیر.