روش اجرای آزمونک
برای ده سؤال ۱۸ دقیقه زمان بگذار. پاسخ را پیش از بازکردن بخش پاسخ روی کاغذ بنویس و زیر واژهای که دلیل تشخیص توست خط بکش. عبارتهای این صفحه برای همین تمرین نوشته شدهاند.
نام آرایه + دو واژه یا یک رابطه از متن + توضیح یکجملهای
سؤال ۱: تشبیه یا استعاره؟
در عبارت «فکر روشنش چراغ راه گروه شد» آرایهٔ اصلی را تعیین و دلیل خود را بنویس.
پاسخ تشریحی
استعاره: «چراغ راه» به جای راهنماییکننده آمده و فکر روشن به چراغ مانند شده است، بیآنکه همهٔ پایههای تشبیه آشکار باشند.
سؤال ۲: پایههای تشبیه
در جملهٔ «امید مانند پنجرهای رو به صبح است» مشبّه، مشبّهبه و ادات را مشخص کن.
پاسخ تشریحی
مشبّه «امید»، مشبّهبه «پنجرهای رو به صبح» و ادات «مانند» است. وجه مشترک میتواند گشودن راه روشنایی باشد.
سؤال ۳: تشخیص
آرایهٔ عبارت «کوچهٔ خاموش، قدمهای مسافر را به خاطر سپرد» چیست و کدام فعل نشانهٔ آن است؟
پاسخ تشریحی
تشخیص؛ «به خاطر سپردن» رفتار انسانی است که به کوچه نسبت داده شده است.
سؤال ۴: کنایه
در جملهٔ «برای حل مسئله آستین بالا زد» معنای کنایی را بنویس.
پاسخ تشریحی
کنایه از با جدیت دستبهکارشدن است. پاسخ باید معنای غیرمستقیم عبارت را نشان دهد.
سؤال ۵: تضاد
در عبارت «از شکست دیروز، پیروزی فردا را ساخت» دو واژهٔ متضاد را پیدا کن.
پاسخ تشریحی
«شکست» و «پیروزی» تضاد دارند. دیروز و فردا نیز تقابل زمانی میسازند، اما پاسخ مستقیم سؤال همان جفت نخست است.
سؤال ۶: مراعات نظیر
در «دفتر و قلم و واژه، میز مطالعه را پر کرده بودند» شبکهٔ تناسب را توضیح بده.
پاسخ تشریحی
دفتر، قلم و واژه همگی به نوشتن و مطالعه مربوطاند؛ پس مراعات نظیر دارند.
سؤال ۷: حسن تعلیل
در «باران آمد تا غبار خستگی را از چهرهٔ شهر بشوید» علت ادبی کدام است؟
پاسخ تشریحی
شستن غبار خستگی شهر علتی خیالانگیز برای آمدن باران است؛ بنابراین حسن تعلیل دیده میشود.
سؤال ۸: حسآمیزی
آرایهٔ «صدای گرم معلم، اضطراب کلاس را کم کرد» را با ذکر دو حس بنویس.
پاسخ تشریحی
حسآمیزی؛ «صدا» شنیداری و «گرم» وابسته به حس لامسه است.
سؤال ۹: دو آرایه در یک عبارت
در «صبح خندید و شب از میدان گریخت» دو آرایه را بیاب.
پاسخ تشریحی
خندیدن صبح و گریختن شب تشخیص است؛ «صبح» و «شب» نیز تضاد دارند.
سؤال ۱۰: اصلاح پاسخ ناقص
دانشآموز نوشته است: «در عبارتِ دانش کلید درهای بسته است، آرایه تشبیه است.» پاسخ را کامل کن.
پاسخ تشریحی
تشبیه است؛ «دانش» مشبّه و «کلید درهای بسته» مشبّهبه است و هر دو سوی همانندی در جمله آمدهاند. دلیل، همان نقش گشودن راه است.
جدول خودتصحیح
| بخش | امتیاز پیشنهادی |
|---|---|
| نام درست آرایه در هر سؤال | ۱ نمره |
| ذکر شاهد یا رابطهٔ درست | ۱ نمره |
| جمع کل ده سؤال | ۲۰ نمره |
سؤالهایی را که فقط نام آرایه را درست نوشتهای، کامل حساب نکن. برای مرور مفهومها به راهنمای آرایههای ادبی برگرد.