الگوی سهبخشی
در «إنْ تَدرُسْ تَنجَحْ»، إنْ ادات شرط، تدرس فعل شرط و تنجح جواب شرط است. دو فعل مضارع پس از ادات جازم، مجزوماند.
ادات شرط ← کار یا وضعیت نخست ← پیامد آن ← ترجمه با اگر یا هرکس
سؤال ۱: اجزای شرط
در «إنْ تَجتَهِدْ تَنجَحْ»، سه جزء جملهٔ شرطی را مشخص کنید.
پاسخ: إنْ ادات شرط، تجتهد فعل شرط و تنجح جواب شرط است.
سؤال ۲: ترجمه
«إنْ تَصدُقْ یَثِقْ بِکَ النّاسُ» را ترجمه کنید.
پاسخ: «اگر راست بگویی، مردم به تو اعتماد میکنند.»
سؤال ۳: ادات مَن
در «مَنْ یَزرَعْ یَحصُدْ»، «مَن» چه معنایی دارد؟
پاسخ: ادات شرط به معنای «هرکس»؛ هرکس بکارد، درو میکند.
سؤال ۴: جواب شرط
جواب شرط را در «إنْ تَحفَظْ دَرسَکَ تُجِبْ جَیّدًا» پیدا کنید.
پاسخ: «تُجِبْ جَیّدًا»؛ نتیجهٔ حفظکردن درس است.
سؤال ۵: علامت جزم
در الگوی سادهٔ «إنْ تَدرُسْ تَنجَحْ»، سکون پایان دو فعل چه چیزی را نشان میدهد؟
پاسخ: مجزومشدن فعل شرط و جواب شرط بهسبب ادات جازم «إنْ».
سؤال ۶: ترتیب معنا
در «مَنْ یَصبِرْ یَفُزْ»، کدام کار شرط و کدام رویداد نتیجه است؟
پاسخ: صبرکردن شرط و پیروزشدن نتیجه است.
سؤال ۷: کاملکردن جمله
جای خالی را با نتیجهای مناسب کامل کنید: «إنْ تَقرَأْ کثیرًا، ...»
پاسخ: نمونه: «یَزدَدْ عِلمُکَ»؛ اگر بسیار بخوانی، دانشت بیشتر میشود.
سؤال ۸: تمایز إذا و إنْ
در «إذا جاءَ الرّبیعُ تَفتَحُ الأزهارُ»، آیا بخش نتیجه همچنان پس از شرط میآید؟
پاسخ: بله؛ آمدن بهار وضعیت نخست و شکفتن گلها نتیجه است. در این جمله «إذا» شرط غیرجازم است و نباید حرکتها را مانند «إنْ» تغییر داد.
سؤال ۹: یافتن خطا
دانشآموز «إنْ» را در «إنْ تَدرُسْ تَنجَحْ» به معنی «بهراستی» ترجمه کرده است. خطا چیست؟
پاسخ: إنْ ساکن در این ساخت، ادات شرط و به معنی «اگر» است؛ نباید با «إنَّ» مشبه بالفعل اشتباه شود.
سؤال ۱۰: ساخت جمله
با «مَن» جملهای بسازید که میان کمککردن و محبوبشدن رابطه برقرار کند.
پاسخ: نمونه: مَنْ یُساعِدْ غَیرَهُ یُحَبَّ؛ هرکس به دیگری کمک کند، دوست داشته میشود.
چطور خودتصحیح کنی؟
زیر ادات شرط خط بکش، فعل شرط و جواب را با دو رنگ جدا کن، ترجمه را با «اگر» یا «هرکس» بخوان و در پایان فقط برای ادات جازم علامت جزم فعلها را کنترل کن.