نمونه سؤال مفعول‌به و ضمیر متصل؛
ببین کنش فعل بر چه کسی یا چه چیزی انجام شده است

فعل: قَرَأَ؛ فاعل: الطّالِبُ؛ مفعول‌به: الکِتابَ. دانش‌آموز انجام‌دهنده و کتاب چیزی است که خوانده شده است.

مفعول‌به است؛ معلم انجام‌دهندهٔ کمک و دانش‌آموزان دریافت‌کنندهٔ آن‌اند. شکل پایانی واژه را همراه جمع‌بودن آن تحلیل می‌کنیم.

إیّاکَ مفعول‌بهِ مقدم است، «أَسأَلُ» فعل و فاعل آن ضمیر مستتر «أنا» است. جای واژه به‌تنهایی نقش را عوض نمی‌کند.

«ـهُ» به فعل متصل و مفعول‌به است؛ یعنی «او/آن را دیدم». مرجع باید مفرد مذکر و با معنی جمله سازگار باشد.

«معلم به ما کمک کرد.» ضمیر نا به فعل متصل و مفعول‌به است؛ «المُعَلِّمُ» فاعل جمله است.

«هُما» ضمیر مثنای غایب و مفعول‌به است، پس دو نفر را نشان می‌دهد. «تُ» در پایان فعل شناسهٔ فاعلی و به معنی «من» است.

«تُ» فاعلِ «دیدم» و «هُم» مفعول‌بهِ جمع مذکر غایب است. ترجمه: «آنان را دیدم.» یک فعل می‌تواند هم نشانۀ فاعل و هم ضمیر مفعولی متصل داشته باشد.

«ـهُ» به اسم «کتاب» چسبیده و معنی مالکیت می‌دهد؛ پس مضاف‌الیه ضمیری است، نه مفعول‌به. کل «کِتابَهُ» مفعول فعل خواندن است.

خیر. ضمیر پس از حرف جر «إِلی» آمده و مجرور به حرف جر است. ترجمهٔ «به سوی او رفتم» نیز این رابطه را نشان می‌دهد.

در «کَتَبتُهُ»، ضمیر به فعل متصل و مفعول‌به است: «آن را نوشتم». در «قَلَمُهُ»، ضمیر به اسم متصل و مالکیت را نشان می‌دهد: «قلم او».

خیر. فعل مجهول است و «الدَّرسُ» نائب فاعل است. در تحلیل جملهٔ مجهول، مفعول جملهٔ معلوم ممکن است جایگاه نائب فاعل بگیرد.

فاعل از «تُ» فهمیده می‌شود. «لَهُ» جار و مجرور و «هُ» پس از حرف جر است؛ «رِسالَةً» چیزی است که فرستاده شده و مفعول‌به است. ترجمه: «برای او نامه‌ای فرستادم.»