روش اجرای آزمونک
دو واژه را جدا نخوانید. از اسم نخست آغاز کنید، ویژگیهای آن را در یک جدول کوچک بنویسید و صفت را خانهبهخانه با آن تطبیق دهید.
جنس، شمار، معرفه یا نکره بودن و اعراب؛ سپس ترجمهٔ طبیعی فارسی را بنویس.
۱. کِتابٌ مُفیدٌ
موصوف، صفت و دو نشانهٔ تطابق را بنویسید.
پاسخ
«کتاب» موصوف و «مفید» صفت است. هر دو مفرد، مذکر، نکره و در این شکل مرفوعاند. ترجمه: کتابی سودمند.
۲. المَدرَسَةُ الکَبیرَةُ
چرا هر دو واژه «ال» دارند و صفت مؤنث است؟
پاسخ
مدرسه موصوف مؤنث و معرفه است؛ صفت «الکبیرة» نیز مؤنث و معرفه آمده و در اعراب با آن هماهنگ است: مدرسهٔ بزرگ.
۳. طالِبانِ مُجتَهِدانِ
تطابق شمار را توضیح دهید.
پاسخ
موصوف و صفت هر دو مثنی مذکر و نکرهاند و در این صورت نشانهٔ رفع مثنی دارند: دو دانشآموز کوشا.
۴. طالِباتٌ مُجتَهِداتٌ
جنس و شمار دو واژه را تحلیل کنید.
پاسخ
هر دو جمع مؤنث سالم و نکرهاند. «طالبات» موصوف و «مجتهدات» صفت است: دانشآموزان دختر کوشا.
۵. البَیتُ جَمیلٌ
آیا این دو واژه یک ترکیب وصفیاند؟
پاسخ
خیر؛ «البیت» معرفه و «جمیل» نکره است، پس تطابق معرفه ندارند و ساخت میتواند جملهٔ اسمیه «خانه زیباست» باشد، نه «خانهٔ زیبا».
۶. البَیتُ الجَمیلُ
این ساخت را با سؤال قبل مقایسه کنید.
پاسخ
هر دو معرفهاند و «الجمیل» پس از «البیت» صفت آن است: خانهٔ زیبا. وجود «ال» در هر دو، تفاوت مهم با جملهٔ قبل است.
۷. رَأیتُ طالِباً مُجتَهِداً
اعراب صفت را چگونه کنترل میکنید؟
پاسخ
«طالباً» در جایگاه منصوب است و صفت «مجتهداً» نیز منصوب، مفرد، مذکر و نکره آمده است: دانشآموزی کوشا را دیدم.
۸. فی مَدرَسَةٍ کَبیرَةٍ
چرا هر دو واژه کسره و تنوین دارند؟
پاسخ
پس از حرف جر «فی»، موصوف مجرور است و صفت نیز در اعراب از آن پیروی میکند. هر دو مؤنث، مفرد و نکرهاند: در مدرسهای بزرگ.
۹. الکُتُبُ المُفیدَةُ
چرا صفت مفرد مؤنث آمده است؟
پاسخ
«الکتب» جمع غیرعاقل است و صفت آن در این ساخت به صورت مفرد مؤنث «المفیدة» میآید. ترجمه: کتابهای سودمند.
۱۰. خطا را اصلاح کنید
ترکیب «الطالبةُ المجتهدُ» برای «دانشآموز دختر کوشا» نوشته شده است. خطا چیست؟
پاسخ
موصوف مؤنث است اما صفت مذکر آمده. شکل هماهنگ «الطالبةُ المجتهدةُ» است؛ هر دو مفرد، مؤنث و معرفهاند.
جدول خودتصحیح
| ویژگی | پرسش |
|---|---|
| ترتیب | موصوف پیش از صفت آمده؟ |
| جنس | مذکر و مؤنث هماهنگاند؟ |
| شمار | مفرد، مثنی یا جمع درست است؟ |
| شناخت | هر دو معرفه یا هر دو نکرهاند؟ |
| اعراب | رفع، نصب یا جر صفت از موصوف پیروی کرده؟ |
تمرین انتقالی
چهار ترکیب بسازید: مفرد مذکر نکره، مفرد مؤنث معرفه، مثنی و جمع غیرعاقل. برای هرکدام چهار ویژگی تطابق را بنویسید.