دو زنجیرهٔ جدا
در تهویه، اختلاف فشار هوا را جابهجا میکند. در تبادل، اختلاف فشار جزئی یا شیب هر گاز جهت انتشار آن را تعیین میکند.
انقباض دیافراگم ← افزایش حجم قفسهٔ سینه ← کاهش فشار درون شش ← ورود هوا
سؤال ۱: دم آرام
انقباض دیافراگم در دم آرام چه تغییری ایجاد میکند؟
پاسخ: دیافراگم پایینتر میرود، حجم فضای قفسهٔ سینه افزایش و فشار درون شش کاهش مییابد؛ هوا وارد میشود.
سؤال ۲: بازدم آرام
زنجیرهٔ بازدم آرام را بنویسید.
پاسخ: شلشدن ماهیچههای دمی و بازگشت کشسان ← کاهش حجم ← افزایش فشار درون شش نسبت به بیرون ← خروج هوا.
سؤال ۳: علت جریان هوا
هوا چرا در دم از محیط وارد شش میشود؟
پاسخ: فشار هوای درون شش از فشار محیط کمتر میشود و هوا در جهت اختلاف فشار حرکت میکند.
سؤال ۴: تهویه یا تبادل
عبور O₂ از کیسهٔ هوایی به خون، تهویه است یا تبادل؟
پاسخ: تبادل گاز است؛ تهویه ورود و خروج تودهای هوا از شش است.
سؤال ۵: جهت اکسیژن
اگر فشار جزئی O₂ در هوای کیسهٔ هوایی بیشتر از خون ورودی باشد، جهت خالص انتشار چیست؟
پاسخ: از کیسهٔ هوایی به خون.
سؤال ۶: جهت کربندیاکسید
در مویرگهای ششی، CO₂ معمولاً از کدام سو به کدام سو منتشر میشود؟
پاسخ: از خون ورودی به فضای کیسهٔ هوایی تا با بازدم دفع شود.
سؤال ۷: تبادل بافتی
در بافت فعال، جهت خالص O₂ و CO₂ میان خون و یاختهها چیست؟
پاسخ: O₂ از خون به بافت و CO₂ از بافت به خون حرکت خالص دارد.
سؤال ۸: سطح تبادل
چرا سطح زیاد و دیوارهٔ نازک برای تبادل مناسباند؟
پاسخ: سطح بیشتر فرصت انتشار را بالا میبرد و دیوارهٔ نازک فاصلهٔ انتشار را کاهش میدهد.
سؤال ۹: اختلال تهویه
اگر راه ورود هوا بسته شود ولی خونرسانی ادامه یابد، چرا تبادل O₂ کاهش مییابد؟
پاسخ: هوای تازه به سطح نمیرسد و شیب مناسب O₂ میان کیسهٔ هوایی و خون حفظ نمیشود.
سؤال ۱۰: اصلاح رابطه
جملهٔ «افزایش حجم شش باعث افزایش فشار داخل آن در دم میشود» را اصلاح کنید.
پاسخ: در دم و با افزایش حجم، فشار درون شش کاهش مییابد و همین اختلاف فشار ورود هوا را ممکن میکند.
چطور خودتصحیح کنی؟
برای تهویه چهار خانهٔ ماهیچه، حجم، فشار و جهت هوا بساز. برای تبادل، O₂ و CO₂ را در دو ردیف جدا و جهت هرکدام را از مقدار بیشتر به کمتر رسم کن.