۲۰ امتحان نهایی / نمونه سؤال روان‌شناسی
۸ سناریو · تشخیص با دلیل

نمونه سؤال یادگیری شرطی؛
رفتار و پیامد را جدا بنویس، بعد نام فرایند را انتخاب کن

در هر سناریو مشخص کن چه رویدادی پیش از رفتار رخ داده، خود رفتار چیست و پس از آن چه پیامدی آمده است. نام‌گذاری بدون اشاره به این سه بخش پاسخ کاملی نیست.

روش پاسخ به سناریو

سه خط پاسخ

محرک یا موقعیت ← رفتار یا پاسخ ← پیامد و تغییر احتمال رفتار

۱. پیوند دو محرک

هر بار پیش از شروع یک تمرین آرام‌سازی، صدای کوتاهی پخش می‌شود. پس از چند جلسه، شنیدن همان صدا به‌تنهایی احساس آرامش ایجاد می‌کند. نوع یادگیری و محرک شرطی را بنویس.

پاسخ

شرطی‌سازی کلاسیک؛ صدای کوتاه محرک شرطی شده است، چون پس از همراهی با تمرین، به‌تنهایی پاسخ آرامش را برمی‌انگیزد.

۲. تقویت مثبت

دانش‌آموز پس از تحویل منظم تکلیف، فرصت انتخاب موضوع پروژه را می‌گیرد و تحویل منظم او بیشتر می‌شود. فرایند چیست؟

پاسخ

تقویت مثبت؛ پیامد مطلوبی پس از رفتار اضافه شده و احتمال رفتار افزایش یافته است.

۳. تقویت منفی

وقتی راننده کمربند را می‌بندد، صدای هشدار قطع می‌شود و بستن سریع کمربند در دفعات بعد بیشتر می‌شود.

پاسخ

تقویت منفی؛ محرک ناخوشایند حذف شده و رفتار بستن کمربند افزایش یافته است.

۴. تنبیه

دانش‌آموز به‌دلیل استفادهٔ نامناسب از وسیله، برای مدتی اجازهٔ استفاده از آن را از دست می‌دهد و رفتار نامناسب کمتر می‌شود. نقش پیامد چیست؟

پاسخ

تنبیه از راه حذف پیامد مطلوب؛ هدف و نتیجهٔ گزارش‌شده کاهش رفتار است.

۵. خاموشی

صدایی که پیش‌تر همیشه با دریافت غذا همراه بود، بارها بدون غذا پخش می‌شود و پاسخ آموخته‌شده به‌تدریج کاهش می‌یابد.

پاسخ

خاموشی؛ محرک شرطی دیگر با محرک اصلی همراه نمی‌شود و پاسخ کاهش می‌یابد.

۶. تعمیم محرک

کودک پس از تجربهٔ ترسناک با یک سگ بزرگ، از چند سگ شبیه آن نیز می‌ترسد. مفهوم چیست؟

پاسخ

تعمیم محرک؛ پاسخ به محرک‌های مشابه نیز گسترش یافته است.

۷. تمیز محرک

دانش‌آموز یاد می‌گیرد فقط با روشن‌شدن چراغ سبز دستگاه دکمه را فشار دهد و به چراغ قرمز پاسخ ندهد.

پاسخ

تمیز محرک؛ پاسخ میان دو نشانهٔ متفاوت تفکیک شده است.

۸. نقد نام‌گذاری

دانش‌آموز می‌گوید «هر چیزی که رفتار را بیشتر کند پاداش است و حتماً تقویت مثبت محسوب می‌شود». خطا را توضیح بده.

پاسخ

افزایش رفتار ممکن است با افزودن محرک مطلوب یا حذف محرک ناخوشایند رخ دهد؛ حالت دوم تقویت منفی است. باید نوع تغییر پیامد را بررسی کرد.

خودتصحیح

معیارامتیاز
نام مفهوم۸
شاهد از سناریو۸
جهت تغییر رفتار۴

اگر نام درست و شاهد ناقص بود، پاسخ را کامل حساب نکن. آموزش مفهومی در راهنمای یادگیری و شرطی‌شدن آمده است.