افراد و دادهها ساختگیاند و برای تمرین مفهوم نوشته شدهاند؛ این صفحه ابزار تشخیص یا توصیهٔ درمانی نیست.
۱. مشاهده و تفسیر
سؤال: «دانشآموز سه بار به ساعت نگاه کرد» و «او حوصله ندارد» را مقایسه کن.
پاسخ پیشنهادی
جملهٔ نخست رفتار قابل مشاهده را گزارش میکند؛ جملهٔ دوم تفسیر یک حالت درونی است و برای تأیید به شواهد بیشتری نیاز دارد.
۲. متغیر مستقل و وابسته
سؤال: پژوهشگری مدت تمرین را تغییر میدهد و تعداد پاسخهای درست را میسنجد. متغیرها را مشخص کن.
پاسخ پیشنهادی
مدت تمرین متغیر مستقل و تعداد پاسخهای درست متغیر وابسته است؛ دومی پیامد اندازهگیریشدهٔ تغییر نخست است.
۳. گروه کنترل
سؤال: وجود گروهی که روش تازه را دریافت نمیکند چه کمکی به پژوهش میکند؟
پاسخ پیشنهادی
مبنایی برای مقایسه فراهم میکند تا تغییر گروه آزمایش بهتر از تغییرات عادی یا عوامل مشترک جدا شود.
۴. رشد
سؤال: چرا رشد را نباید فقط افزایش قد دانست؟
پاسخ پیشنهادی
رشد شامل تغییرهای جسمی، شناختی، عاطفی و اجتماعی است و میتواند هم کمی و هم کیفی باشد.
۵. احساس و ادراک
سؤال: دریافت نور توسط گیرنده و شناختن یک چهره چه تفاوتی دارند؟
پاسخ پیشنهادی
دریافت و تبدیل محرک به احساس مربوط است؛ سازماندهی و معنیدادن به داده برای شناخت چهره، ادراک است.
۶. توجه
سؤال: فردی هنگام مطالعه اعلانهای تلفن را خاموش میکند. این کار کدام عامل را تغییر میدهد؟
پاسخ پیشنهادی
محرکهای رقیب و حواسپرتی محیطی را کاهش میدهد و امکان تمرکز منابع محدود توجه بر متن را بیشتر میکند.
۷. حافظهٔ کاری
سؤال: چرا شکستن یک عدد بلند به چند بخش میتواند یادآوری کوتاهمدت را آسانتر کند؟
پاسخ پیشنهادی
چند جزء کوچک در واحدهای معنادارتر دستهبندی میشوند و بار تعداد واحدهای فعال در حافظهٔ کاری کاهش مییابد.
۸. بازیابی
سؤال: دانشآموز بهجای بازخوانی، کتاب را میبندد و مطلب را توضیح میدهد. چه مهارتی را تمرین میکند؟
پاسخ پیشنهادی
بازیابی فعال اطلاعات از حافظه را تمرین میکند و بخشهایی را که هنوز قابل یادآوری نیستند آشکار میسازد.
۹. تقویت
سؤال: پس از انجام منظم تکلیف، فرصتی برای فعالیت دلخواه داده میشود و نظم بیشتر میشود. رابطه را توضیح بده.
پاسخ پیشنهادی
پیامد مطلوب پس از رفتار آمده و احتمال تکرار آن را افزایش داده است؛ این الگو با تقویت مثبت سازگار است.
۱۰. همبستگی و علت
سؤال: میان خواب منظم و نمرهٔ بالاتر رابطه دیده شده است. چرا علت قطعی ثابت نشده؟
پاسخ پیشنهادی
همبستگی جهت اثر را نشان نمیدهد و متغیرهای دیگری مانند برنامهریزی میتوانند با هر دو مرتبط باشند؛ برای علیت طرح پژوهشی و کنترل بیشتری لازم است.
چطور خودتصحیح کنی؟
در هر پاسخ سه بخش مشاهده، مفهوم و نتیجه را جدا کن و واژههای تشخیصی یا قطعیِ بدون شاهد را حذف کن. تمرین بیشتر در نمونه سؤال تألیفی روانشناسی و راهنمای متغیرها قرار دارد.