پیش از رسم، جدول را رمزگشایی کنید
عنوان، سرستونها، واحد، ترتیب سطرها و دادههای خالی را مشخص کنید. معلوم کنید یک ستون دستهها را نام میبرد یا مقدار پیوسته دارد و آیا چند سری داده در جدول وجود دارد.
هر علامت روی نمودار باید به یک خانهٔ معلوم در جدول برگردد و هر خانهٔ لازم باید در نمودار نماینده داشته باشد.
الگوی تبدیل جدول به نمودار
مقایسه، روند، سهم یا توزیع را تعیین کنید.
نمودار متناسب با هدف را برگزینید.
نام، واحد و دامنه را بنویسید.
تقسیمهای یکنواخت و خوانا بسازید.
دادهها را یکبهیک منتقل کنید.
همهٔ مقادیر را با جدول تطبیق دهید.
کدام نمودار برای کدام جدول؟
| ساختار داده | هدف | نمایش مناسب |
|---|---|---|
| دسته و مقدار | مقایسهٔ دستهها | ستونی یا میلهای |
| زمانهای مرتب و مقدار | نمایش روند | خطی |
| بخشهای جدا از یک کل | نمایش سهم | دایرهای، در صورت کاملبودن کل |
| طبقه و فراوانی | نمایش توزیع | هیستوگرام با رعایت مرز طبقه |
محور افقی و عمودی را جابهجا نکنید
در نمودار روند، متغیر مستقل یا زمان معمولاً روی محور افقی و مقدار اندازهگیریشده روی محور عمودی است. در نمودار میلهای افقی جای دیداری محورها عوض میشود، اما نام دسته و مقدار همچنان باید روشن باشد.
مقیاس را از دامنهٔ داده بسازید
بیشینه و کمینه را پیدا کنید و تعداد تقسیمهای قابل خواندن را بسنجید. هر فاصلهٔ برابر باید مقدار برابر داشته باشد. اگر محور از صفر آغاز نمیشود، شکست یا برچسب آغاز را آشکار نمایش دهید.
نمونهٔ تألیفی جدول به نمودار
دادهٔ فرضی: مقدار ثبتشده در چهار نوبت پیاپی ۶، ۹، ۹ و ۱۵ واحد است.
برای نمایش روند، نوبتهای ۱ تا ۴ روی محور افقی و مقدار روی محور عمودی قرار میگیرد. چهار نقطه رسم میشود؛ میان نوبت دوم و سوم خط افقی است و بیشینهٔ ثبتشده در نوبت چهارم قرار دارد.
چند سری داده و راهنما
برای هر سری نماد، خط یا الگوی متمایز انتخاب کنید و راهنما بسازید. ترتیب سریها در همهٔ دستهها ثابت بماند. رنگ به تنهایی کافی نیست؛ تفاوت شکل نقطه یا الگو خوانایی را برای همه بهتر میکند.
دادهٔ صفر با خانهٔ خالی فرق دارد
صفر یک مقدار معلوم است و باید روی خط پایه ثبت شود. خانهٔ خالی ممکن است دادهٔ ثبتنشده باشد؛ آن را خودسرانه صفر نگذارید و خط روند را از روی آن عبور ندهید مگر صورت سؤال قاعدهای داده باشد.
تبدیل نمودار به جدول
ابتدا ردیف یا ستونهایی برای برچسب محور افقی و هر سری بسازید. سپس از چپ به راست پیش بروید، مقدار هر نقطه یا ستون را با مقیاس بخوانید و همراه واحد ثبت کنید. مقدار تقریبی را با علامت «حدود» از مقدار دقیق جدا کنید.
ستون انباشته را به خانههای جدا برگردانید
برای قطعهٔ میانی، مقدار مرز پایینی را از مرز بالایی کم کنید. ارتفاع کل ستون با مقدار هر بخش یکی نیست. برای هر دسته، هم اجزا و هم جمع را در جدول جدا بنویسید و جمع اجزا را کنترل کنید.
نمودار دایرهای را به جدول تبدیل کنید
برای هر قطاع ابتدا درصد یا سهم را ثبت کنید. اگر کل معلوم است، مقدار واقعی از سهم ضربدر کل به دست میآید. مجموع درصدها باید ۱۰۰ و مجموع زاویهها ۳۶۰ درجه باشد.
کنترل دوسویه
پس از رسم، نمودار را دوباره به یک جدول کوچک تبدیل کنید. اگر جدول بازسازیشده با جدول اولیه برابر نیست، خطا در مقیاس، جای نقطه، راهنما یا انتقال داده رخ داده است.
خطاهای پرتکرار
- انتخاب نمودار دایرهای برای دستههایی که یک کل نمیسازند؛
- نوشتن عدد بدون واحد روی محور؛
- نامساویگرفتن فاصلههای یک مقیاس؛
- تبدیل خانهٔ خالی به صفر؛
- اتصال نقاطی که ترتیب طبیعی ندارند؛
- حذف راهنما در نمودار چندسری.
چکلیست پایان کار
- آیا نوع نمودار با هدف سؤال سازگار است؟
- آیا عنوان، نام محور، واحد و راهنما کاملاند؟
- آیا همهٔ دادهها دقیقاً یک بار منتقل شدهاند؟
- آیا صفر و دادهٔ گمشده جدا ماندهاند؟
- آیا تبدیل معکوس همان جدول اولیه را میسازد؟