۲۰ امتحان نهایی / مهارت زیست
خون، نفرون، ادرار

نفرون و تشکیل ادرار؛
هر ماده را در یک مسیر جدا دنبال کن

برای پاسخ دقیق، نام بخش نفرون به‌تنهایی کافی نیست. باید مبدأ ماده، مقصد آن، جهت جابه‌جایی و فرایندی را که این انتقال را ممکن می‌کند کنار هم بنویسی.

شکل را پیش از حفظ نام‌ها جهت‌دار کن

رگ ورودی، شبکهٔ مویرگی، فضای درون نفرون و مسیر خروج مایع را روی شکل پیدا کن. کنار هر پیکان بنویس ماده از خون به نفرون می‌رود، از نفرون به خون بازمی‌گردد یا از خون وارد بخش دیگری از نفرون می‌شود.

سه فرایند را با مبدأ و مقصد جدا کن

در تراوش، بخشی از مواد از خون وارد فضای آغازین نفرون می‌شوند. در بازجذب، ماده از مایع درون نفرون به خون برمی‌گردد. در ترشح، ماده از خون به مایع نفرون افزوده می‌شود. نام فرایند را تنها پس از تعیین جهت بنویس.

کارت مسیر هر ماده

نام ماده | محل آغاز | جهت جابه‌جایی | بخش درگیر | پیامد برای خون | پیامد برای مایع نفرون

تراوش را با ویژگی سد توضیح بده

برای مقایسهٔ مواد، اندازه و امکان عبور از سد را با اطلاعات شکل یا متن سؤال پیوند بده. وجود یک ماده در خون الزاماً به معنای حضور یکسان آن در مایع تراوش‌شده نیست. پاسخ باید ویژگی ماده و ساختار سد را مرتبط کند.

بازجذب را با نیاز بدن تحلیل کن

وقتی ماده‌ای بازجذب می‌شود، مقدار آن در مایع نفرون کاهش و ورودش به خون افزایش می‌یابد. اگر سؤال تغییر شرایط بدن را مطرح کرد، نخست مشخص کن حفظ یا دفع آن ماده چه اثری بر تعادل محیط داخلی دارد و سپس جهت تغییر را نتیجه بگیر.

ترشح را با بازجذب اشتباه نگیر

هر دو فرایند می‌توانند ترکیب مایع نفرون را تغییر دهند، اما جهت آن‌ها مخالف است. در سؤال‌های مقایسه‌ای، یک سطر برای مبدأ، یک سطر برای مقصد و یک سطر برای نتیجهٔ نهایی بنویس تا شباهت ظاهری باعث جابه‌جایی نام‌ها نشود.

غلظت را از مقدار کل جدا کن

کاهش حجم آب می‌تواند غلظت یک ماده را تغییر دهد، حتی اگر مقدار همان ماده به نسبت دیگری تغییر کرده باشد. اگر نمودار یا داده ارائه شده، محور و واحد را بخوان و روشن کن دربارهٔ غلظت، مقدار یا نرخ جابه‌جایی حرف می‌زنی.

ساختار را به کارکرد وصل کن

ویژگی‌هایی مانند سطح تماس، نزدیکی رگ‌ها و ویژگی دیواره را فقط فهرست نکن. بعد از هر ویژگی بنویس چگونه بر جابه‌جایی ماده یا تنظیم ترکیب مایع اثر می‌گذارد. این پیوند، پاسخ را از نام‌بردن ساده به توضیح کامل تبدیل می‌کند.

اختلال فرضی را زنجیره‌ای پاسخ بده

اگر بخشی از نفرون یا جریان خون تغییر کرد، ابتدا فرایند مستقیم آسیب‌دیده را پیدا کن. سپس اثر آن را بر مقدار ماده در خون و مایع نفرون و در پایان بر دفع بنویس. از نتیجهٔ نهایی به علت نپر تا جهت انتقال وارونه نشود.

پاسخ را روی شکل بازخوانی کن

هر جمله را با پیکان شکل تطبیق بده و بررسی کن مبدأ و مقصد حذف نشده باشند. برای خواندن اجزای شماره‌دار از راهنمای تحلیل شکل زیست و برای نوشتن تفاوت فرایندها از راهنمای مقایسه در زیست کمک بگیر.