چهار تعریف
درصد جرمی: جرم حلشونده بر جرم محلول؛ درصد حجمی: حجم جزء بر حجم محلول؛ درصد جرمیحجمی: گرم حلشونده در ۱۰۰ میلیلیتر محلول؛ ppm: نسبت جزء به کل در یک میلیون.
جرم محلول = جرم حلشونده + جرم حلال؛ حجم محلول را بدون داده با جمع حجمها فرض نکن.
سؤال ۱: درصد جرمی
۱۰ گرم نمک در ۹۰ گرم آب حل شده است. درصد جرمی نمک را بیابید.
پاسخ: جرم محلول 100 g و درصد جرمی 10÷100×100=10% است.
سؤال ۲: درصد جرمیحجمی
۱۲ گرم حلشونده در ۲۰۰ میلیلیتر محلول وجود دارد. درصد جرمیحجمی چیست؟
پاسخ: 12÷200×100=6% m/V؛ یعنی ۶ گرم در ۱۰۰ میلیلیتر محلول.
سؤال ۳: درصد حجمی
۲۵ میلیلیتر اتانول در محلولی با حجم نهایی ۱۰۰ میلیلیتر وجود دارد. درصد حجمی را حساب کنید.
پاسخ: 25÷100×100=25% V/V.
سؤال ۴: ppm جرمی
۳ میلیگرم ماده در ۱ کیلوگرم محلول وجود دارد. غلظت جرمی چند ppm است؟
پاسخ: چون 1 kg=10⁶ mg، نسبت 3 در یک میلیون و غلظت 3 ppm است.
سؤال ۵: جرم از ppm
محلولی ۲۰۰ ppm جرمی است. در ۲ کیلوگرم محلول چند میلیگرم حلشونده وجود دارد؟
پاسخ: 200 mg/kg×2 kg=400 mg.
سؤال ۶: جرم حلشونده
در ۳۰۰ گرم محلول ۵٪ جرمی، جرم حلشونده چقدر است؟
پاسخ: 0.05×300=15 g.
سؤال ۷: رقیقسازی جرمی
به ۱۰۰ گرم محلول ۲۰٪ جرمی، ۱۰۰ گرم آب افزوده میشود. درصد جدید چیست؟
پاسخ: جرم حلشونده 20 g ثابت و جرم کل 200 g میشود؛ 20÷200×100=10%.
سؤال ۸: برداشت از محلول یکنواخت
از محلول یکنواخت ۱۰٪ جرمی، ۵۰ گرم برداشته میشود. در نمونه چند گرم حلشونده است؟
پاسخ: 0.10×50=5 g.
سؤال ۹: یافتن خطای مخرج
برای محلول ۱۰ گرم نمک و ۹۰ گرم آب، دانشآموز 10÷90×100 نوشته است. خطا چیست؟
پاسخ: مخرج درصد جرمی، جرم محلول یعنی 100 g است، نه فقط جرم حلال.
سؤال ۱۰: تبدیل درصد به ppm
۰٫۰۰۲٪ جرمی چند ppm است؟
پاسخ: هر 1% برابر 10,000 ppm است؛ پس 0.002×10,000=20 ppm.
چطور خودتصحیح کنی؟
کنار جزء و کل واحد بنویس، ضریب ۱۰۰ یا یک میلیون را بعد از کسر وارد کن و معقولبودن بازه را بسنج. درصد باید معمولاً میان صفر و صد باشد و ppm برای نسبتهای بسیار کوچک بهکار میرود.