۲۰ امتحان نهایی / نمونه سوال اسم فاعل و اسم مفعول
نمونه سؤال عربی · مشتق

۱۰ نمونه سؤال اسم فاعل و اسم مفعول با پاسخ

در هر تمرین فقط شکل واژه را نبینید؛ ریشه، باب، معنای انجام‌دهنده یا انجام‌شده و جایگاه واژه در جمله را کنار هم بررسی کنید. مثال‌ها برای تمرین ساخته شده‌اند.

فاعل انجام می‌دهد؛ مفعول می‌پذیرد

روش اجرای آزمونک

برای هر واژه سه خط بنویسید: ریشه، نوع مشتق و ترجمه در همان جمله. حرکت‌گذاری ناقص را با قرینهٔ معنایی و ساخت صرفی جبران کنید.

معنا را با ساخت کنترل کن.

اسم فاعل معمولاً انجام‌دهنده و اسم مفعول چیزی یا کسی است که عمل بر آن انجام شده است.

۱. کاتِب و مَکتوب

ریشه و نوع هر واژه را مشخص و ترجمه کنید.

پاسخ

هر دو از ریشهٔ «ک ت ب» هستند. «کاتِب» اسم فاعل به معنای نویسنده یا نویسنده‌شونده نیست، بلکه انجام‌دهندهٔ نوشتن است؛ «مَکتوب» اسم مفعول به معنای نوشته‌شده است.

۲. الطّالبُ قارئٌ الکتابَ

واژهٔ مشتق را پیدا و نقش معنایی آن را توضیح دهید.

پاسخ

«قارئ» از ریشهٔ «ق ر أ» اسم فاعل است و دانش‌آموز را به‌عنوان خوانندهٔ کتاب معرفی می‌کند: دانش‌آموز خوانندهٔ کتاب است.

۳. البابُ مفتوحٌ

«مفتوح» اسم فاعل است یا مفعول؟ چرا؟

پاسخ

اسم مفعول از ریشهٔ «ف ت ح» است؛ در جمله، در بر چیزی انجام شده و «بازشده/باز» معنا می‌دهد.

۴. مُعَلِّم و مُعَلَّم

تفاوت معنا را با توجه به حرکت میانی توضیح دهید.

پاسخ

«مُعَلِّم» انجام‌دهندهٔ آموزش و اسم فاعل است؛ «مُعَلَّم» آموزش‌داده‌شده و اسم مفعول است. تشدید مشترک است اما کسره و فتحهٔ پیش از حرف پایانی معنا را عوض می‌کند.

۵. أکرَمَ ← مُکرِم / مُکرَم

دو مشتق را بسازید و ترجمه کنید.

پاسخ

از فعل غیرثلاثی «أکرَمَ»، «مُکرِم» اسم فاعل یعنی گرامی‌دارنده و «مُکرَم» اسم مفعول یعنی گرامی‌داشته‌شده است.

۶. این واژه‌ها را دسته‌بندی کنید

ناصِر، مَنصور، سامِع، مَسموع را به دو گروه ببرید.

پاسخ

ناصِر و سامِع اسم فاعل‌اند؛ مَنصور و مَسموع اسم مفعول‌اند. ریشه‌ها به‌ترتیب ن ص ر و س م ع هستند.

۷. الطّریقُ مُستَخدَمٌ

واژهٔ «مُستَخدَم» را تحلیل و جمله را ترجمه کنید.

پاسخ

در این بافت اسم مفعول از «اِستَخدَمَ» است و راه چیزی است که استفاده شده/مورد استفاده است. ترجمه: راه مورد استفاده است.

۸. انتخاب از روی معنا

برای معنای «کمک‌کننده» میان «ناصِر» و «مَنصور» کدام را انتخاب می‌کنید؟

پاسخ

«ناصِر» چون اسم فاعل و انجام‌دهندهٔ یاری است. «مَنصور» یعنی یاری‌شده و اسم مفعول است.

۹. جمله‌سازی کنترل‌شده

با «مَحفوظ» جمله‌ای کوتاه بسازید که مفعول‌بودن معنا روشن باشد.

پاسخ پیشنهادی

«النَّصُّ مَحفوظٌ.» یعنی متن حفظ‌شده است. «محفوظ» از ریشهٔ ح ف ظ اسم مفعول است.

۱۰. خطای تحلیل را اصلاح کنید

دانش‌آموز نوشته است: «مَسموع یعنی شنونده، پس اسم فاعل است.» خطا چیست؟

پاسخ

«مَسموع» بر وزن مفعول و به معنای شنیده‌شده است؛ اسم مفعول است. «سامِع» شنونده و اسم فاعل است.

جدول خودتصحیح

معیارکنترل
ریشهحروف اصلی درست جدا شده‌اند؟
ساختوزن ثلاثی یا الگوی غیرثلاثی درست است؟
جهت عملانجام‌دهنده و پذیرنده جابه‌جا نشده‌اند؟
حرکتکسره و فتحهٔ تمایزبخش دیده شده‌اند؟
ترجمهمعنا با جمله و مرجع واژه سازگار است؟