جدول پایه
الذي برای مفرد مذکر، التي برای مفرد مؤنث، اللذان/اللذين برای مثنی مذکر و الذین برای جمع مذکر به کار میرود. شکل دقیق با نقش و متن جمله تطبیق مییابد.
اسم پیشین ← جنس و شمار ← اسم موصول ← مرز جملهٔ صله ← ضمیر یا پیوند عائد
سؤال ۱: مفرد مذکر
جای خالی را پر کنید: «جاءَ الطالبُ ... نجحَ».
پاسخ: الذي؛ الطالب مفرد مذکر است.
سؤال ۲: مفرد مؤنث
«جاءتِ الطالبةُ ... نجحتْ» با کدام موصول کامل میشود؟
پاسخ: التي.
سؤال ۳: جمع مذکر
برای «الطّلّابُ ... فازوا» اسم موصول مناسب چیست؟
پاسخ: الذین.
سؤال ۴: صله
در «الطالبُ الذي قرأَ الکتابَ»، جملهٔ صله کدام است؟
پاسخ: «قرأَ الکتابَ» جملهٔ صله است.
سؤال ۵: عائد آشکار
در «قرأتُ الکتابَ الذي اشتریتُهُ»، عائد چیست؟
پاسخ: ضمیر «ه» در اشتریته که به الکتاب برمیگردد.
سؤال ۶: عائد فاعلی
در «جاء الطالبُ الذي نجحَ»، فاعل «نجح» به چه کسی برمیگردد؟
پاسخ: ضمیر مستتر «هو» به الطالب برمیگردد و پیوند صله را میسازد.
سؤال ۷: تطبیق نادرست
«الطالبةُ الذي نجحت» را اصلاح کنید.
پاسخ: الطالبةُ التي نجحتْ؛ مرجع مؤنث مفرد است.
سؤال ۸: کاملبودن صله
چرا تنها آوردن یک اسم پس از موصول معمولاً صلهٔ کامل نمیسازد؟
پاسخ: صله باید جمله یا ساختاری کاملکننده باشد که معنای موصول را روشن کند.
سؤال ۹: دو موصول
در «رأیتُ المعلّمَ الذي ساعدَ الطالبَ الذي نجحَ» چند موصول وجود دارد؟
پاسخ: دو «الذي»؛ اول به المعلم و دوم به الطالب برمیگردد.
سؤال ۱۰: رفع ابهام
برای یافتن عائد در صله چه سه چیزی را بررسی میکنیم؟
پاسخ: جنس و شمار ضمیر، نقش آن در جملهٔ صله و سازگاری معنایی با مرجع پیش از موصول.
چطور خودتصحیح کنی؟
مرجع را خط بکش، جنس و شمارش را بنویس، موصول را انتخاب و دور جملهٔ صله کروشه بگذار. سپس ضمیر صریح یا مستتری را که به مرجع بازمیگردد علامت بزن.