نقشهٔ تشخیص
فرمول فشرده را قطعهبندی کن، پیوندهای چندگانه و O یا N را علامت بزن و گروه را با همسایههایش بخوان.
CH₃CH₂OH الکل و CH₃OCH₃ اتر است؛ هر دو O دارند اما اتصال اکسیژن متفاوت است.
سؤال ۱: الکل
گروه عاملی CH₃CH₂OH چیست؟
پاسخ: هیدروکسیل −OH؛ ماده در خانوادهٔ الکلها است.
سؤال ۲: اسید کربوکسیلیک
در CH₃COOH کدام بخش شاخص است؟
پاسخ: گروه کربوکسیل −COOH؛ ترکیب اسید کربوکسیلیک است.
سؤال ۳: استر
CH₃COOCH₃ در کدام خانواده قرار میگیرد؟
پاسخ: استر؛ بخش −COO− میان دو بخش کربنی دیده میشود.
سؤال ۴: اتر
گروه عاملی CH₃OCH₃ را مشخص کنید.
پاسخ: اتر؛ یک O با پیوند یگانه میان دو گروه کربنی قرار دارد.
سؤال ۵: آلدهید
چرا CH₃CHO آلدهید است؟
پاسخ: گروه پایانی −CHO دارد؛ کربن کربونیل به H متصل است.
سؤال ۶: کتون
در CH₃COCH₃ گروه عاملی چیست؟
پاسخ: کتون؛ گروه کربونیل C=O میان دو گروه کربنی قرار دارد.
سؤال ۷: آمین
CH₃CH₂NH₂ در چه خانوادهای است؟
پاسخ: آمین؛ گروه شاخص −NH₂ دارد.
سؤال ۸: چند گروه یکسان
در HOCH₂CH₂OH چند گروه هیدروکسیل وجود دارد؟
پاسخ: دو گروه −OH؛ ترکیب یک دیالکل است.
سؤال ۹: مقایسهٔ همفرمول
CH₃CH₂OH و CH₃OCH₃ چه تفاوت ساختاری دارند؟
پاسخ: اولی الکل و دومی اتر است؛ اتصال اتم O خانواده را تغییر میدهد.
سؤال ۱۰: یافتن خطا
دانشآموز هر ترکیب دارای C=O را کتون نامیده است. مثال CH₃CHO چرا این ادعا را رد میکند؟
پاسخ: جایگاه و همسایههای کربونیل مهماند؛ در CH₃CHO کربونیل پایانی و گروه آلدهیدی است.
چطور خودتصحیح کنی؟
فرمول را بازنویسی کن، بخش شاخص را قاب بگیر و نام گروه را همراه دلیل اتصال بنویس. برای O و C=O همیشه اتمهای دو سوی گروه را نیز بررسی کن.