دو شاخهٔ ظرف
در «سافرتُ صباحًا»، صباحًا ظرف زمان است. در «جلستُ أمامَ البیتِ»، أمامَ ظرف مکان و البیتِ مضافالیه است.
«أمامَ المدرسةِ» ظرف منصوب است؛ «فی المدرسةِ» جار و مجرور است، هرچند هر دو مکان را بیان میکنند.
سؤال ۱: ظرف زمان
در «أدرسُ لیلًا»، مفعولفیه چیست؟
پاسخ: لیلًا؛ زمان درسخواندن را بیان میکند و منصوب است.
سؤال ۲: ظرف مکان
در «وقفَ الطفلُ خلفَ البابِ»، ظرف و مضافالیه را مشخص کنید.
پاسخ: خلفَ ظرف مکان منصوب و البابِ مضافالیه مجرور است.
سؤال ۳: پرسش متى
برای یافتن «غدًا» در «نسافرُ غدًا» چه پرسشی میسازیم؟
پاسخ: «متى نسافر؟»؛ چه زمانی سفر میکنیم؟ فردا.
سؤال ۴: پرسش أین
«فوقَ الشجرةِ» در «طارَ الطائرُ فوقَ الشجرةِ» به چه پرسشی پاسخ میدهد؟
پاسخ: «أین طار الطائر؟»؛ کجا پرواز کرد؟ بالای درخت.
سؤال ۵: تمایز از جار و مجرور
چرا «فی الصباحِ» مفعولفیه منصوب محسوب نمیشود؟
پاسخ: چون «فی» حرف جر و الصباحِ اسم مجرور است؛ کل گروه میتواند معنای زمان بدهد، اما ساخت آن جار و مجرور است.
سؤال ۶: حرکت ظرف
حرکت درست را کامل کنید: «جلستُ بین... الصدیقینِ».
پاسخ: «بینَ الصدیقینِ»؛ بینَ ظرف مکان منصوب و الصدیقینِ مضافالیه است.
سؤال ۷: ترجمه
«انتظرتُکَ ساعةً» را ترجمه و نقش «ساعةً» را تعیین کنید.
پاسخ: «یک ساعت منتظرت ماندم.» ساعةً ظرف زمان و مدت انتظار است.
سؤال ۸: یافتن خطا
دانشآموز «أمامَ» را در «وقفنا أمامَ المدرسةِ» حرف جر دانسته است. تحلیل درست چیست؟
پاسخ: أمامَ اسم و ظرف مکان منصوب است و المدرسةِ مضافالیه آن.
سؤال ۹: ساخت جمله
با «بعدَ الامتحانِ» جملهای بسازید که ظرف زمان باشد.
پاسخ: نمونه: استرحتُ بعدَ الامتحانِ؛ پس از امتحان استراحت کردم.
سؤال ۱۰: مقایسه
«المدرسة» را در «جلستُ أمامَ المدرسةِ» و «جلستُ فی المدرسةِ» مقایسه کنید.
پاسخ: در اولی مضافالیه مجرور پس از ظرف «أمامَ» و در دومی اسم مجرور با حرف جر «فی» است.
چطور خودتصحیح کنی؟
از فعل «متى؟» یا «أین؟» بپرس، واژهٔ زمان یا مکان را پیدا کن و ببین پیش از آن حرف جر آمده یا خودش ظرف منصوب است. اگر ظرف مضاف بود، مضافالیه را هم تا انتهای گروه علامت بزن.