۱۰ نمونه سؤال معلوم و مجهول؛
فاعل را حذف کن و مفعول را به نائب‌فاعل تبدیل کن

الگوهای کاربرگ

ماضی ساده: فَعَلَ → فُعِلَ؛ مضارع ساده: یَفعَلُ → یُفعَلُ. شکل دقیق را با حروف فعل و حرکت‌گذاری داده‌شده در سؤال بساز.

سؤال ۱: تشخیص معلوم

«کَتَبَ الطّالبُ الدرسَ» معلوم است یا مجهول؟

پاسخ: معلوم؛ فاعل «الطالب» صریحاً آمده است.

سؤال ۲: تبدیل ماضی

جملهٔ قبل را مجهول کنید.

پاسخ: کُتِبَ الدرسُ؛ فاعل حذف و الدرس نائب‌فاعل مرفوع شده است.

سؤال ۳: نقش نائب‌فاعل

در «فُتِحَ البابُ» نقش «الباب» چیست؟

پاسخ: نائب‌فاعل و مرفوع است.

سؤال ۴: مضارع معلوم

در «یَزرعُ الفلّاحُ الشجرةَ» فاعل و مفعول را تعیین کنید.

پاسخ: الفلاح فاعل و الشجرة مفعول‌به است.

سؤال ۵: مضارع مجهول

جملهٔ سؤال قبل را مجهول کنید.

پاسخ: تُزرَعُ الشجرةُ؛ فعل با فاعل مؤنث مفرد هماهنگ و الشجرة نائب‌فاعل است.

سؤال ۶: حذف فاعل

آیا در جملهٔ مجهول می‌توان فاعل معلوم را همان‌طور نگه داشت؟

پاسخ: خیر؛ در ساخت مجهول فاعل حذف می‌شود و ذکر آن با همان نقش، ساختار را ناسازگار می‌کند.

سؤال ۷: تغییر اعراب

«الکتابَ» در جملهٔ معلوم پس از مجهول‌شدن چه تغییری می‌کند؟

پاسخ: از مفعول‌به منصوب به نائب‌فاعل مرفوع تبدیل می‌شود: «الکتابُ».

سؤال ۸: تشخیص از حرکت فعل

«حُفِظَ النصُّ» چه نوع فعلی دارد؟

پاسخ: فعل ماضی مجهول؛ «النص» نائب‌فاعل است.

سؤال ۹: ترجمهٔ مجهول

«قُرِئَ الکتابُ» را ترجمه کنید.

پاسخ: «کتاب خوانده شد.» انجام‌دهنده در جمله ذکر نشده است.

سؤال ۱۰: فعل لازم

چرا تبدیل مجهول معمولاً بر جمله‌ای با مفعول‌به روشن تمرکز دارد؟

پاسخ: مفعول‌به باید پس از حذف فاعل جای نائب‌فاعل را بگیرد؛ در فعل لازم چنین مفعولی وجود ندارد.

چطور خودتصحیح کنی؟

فاعل معلوم را خط بزن، مفعول را با علامت رفع بازنویسی کن و حرکت‌های فعل مجهول را جدا کنترل کن. ترجمه باید بدون ذکر انجام‌دهنده طبیعی باشد.