الگوی عمومی
برای CₓHᵧ ابتدا xCO₂ و سپس y/2 H₂O بنویس. تعداد اتمهای اکسیژن سمت فرآورده را جمع و ضریب O₂ را تعیین کن؛ اگر کسر باقی ماند همهٔ ضرایب را یکجا ضرب کن.
فرمول سوخت ← CO₂ برای کربن ← H₂O برای هیدروژن ← O₂ برای اکسیژن ← کوچکترین ضرایب صحیح
سؤال ۱: سوختن متان
CH₄ + O₂ → CO₂ + H₂O را موازنه کنید.
پاسخ: یک C، یک CO₂ و چهار H، دو H₂O میخواهد. سمت راست چهار O دارد؛ پس CH₄ + 2O₂ → CO₂ + 2H₂O.
سؤال ۲: سوختن اتان
C₂H₆ + O₂ → CO₂ + H₂O را با کوچکترین ضرایب صحیح موازنه کنید.
پاسخ: ابتدا C₂H₆ + 7/2O₂ → 2CO₂ + 3H₂O؛ با ضرب همهٔ ضرایب در 2: 2C₂H₆ + 7O₂ → 4CO₂ + 6H₂O.
سؤال ۳: سوختن پروپان
معادلهٔ سوختن کامل C₃H₈ را بنویسید.
پاسخ: سه CO₂ و چهار H₂O در مجموع ده اتم O دارند؛ بنابراین C₃H₈ + 5O₂ → 3CO₂ + 4H₂O.
سؤال ۴: سوختن بوتان
C₄H₁₀ را با ضرایب صحیح موازنه کنید.
پاسخ: حالت کسری C₄H₁₀ + 13/2O₂ → 4CO₂ + 5H₂O است. جواب صحیح: 2C₄H₁₀ + 13O₂ → 8CO₂ + 10H₂O.
سؤال ۵: کنترل اتمها
آیا C₂H₄ + 2O₂ → 2CO₂ + 2H₂O موازنه است؟
پاسخ: خیر؛ سمت راست شش اتم O و سمت چپ چهار اتم دارد. ضریب درست O₂ برابر 3 است: C₂H₄ + 3O₂ → 2CO₂ + 2H₂O.
سؤال ۶: نسبت مولی اکسیژن
طبق واکنش موازنهشدهٔ پروپان، برای سوختن کامل 2 mol پروپان چند mol اکسیژن لازم است؟
پاسخ: نسبت O₂ به C₃H₈ برابر 5:1 است؛ پس 2×5=10 mol O₂.
سؤال ۷: مقدار کربندیاکسید
از سوختن کامل 3 mol اتان چند mol CO₂ تولید میشود؟
پاسخ: از معادله، نسبت CO₂ به C₂H₆ برابر 2:1 است؛ پس 6 mol CO₂.
سؤال ۸: تشخیص فرمول سوخت
در سوختن کامل یک مول هیدروکربن، 5 mol CO₂ و 6 mol H₂O تولید میشود. فرمول هیدروکربن چیست؟
پاسخ: پنج CO₂ یعنی 5 اتم C و شش H₂O یعنی 12 اتم H؛ پس C₅H₁₂.
سؤال ۹: کوچکترین ضرایب
چرا ضرایب 4، 14، 8 و 12 برای واکنش اتان پاسخ نهایی مناسبی نیستند؟
پاسخ: معادله موازنه است، اما همهٔ ضرایب بر 2 بخشپذیرند. باید به کوچکترین نسبت صحیح یعنی 2، 7، 4 و 6 ساده شوند.
سؤال ۱۰: فرمول کلی
ضریب O₂ در سوختن یک مول CₓHᵧ را بر حسب x و y بنویسید.
پاسخ: فرآوردهها xCO₂ و y/2 H₂O هستند؛ تعداد O برابر 2x+y/2 و ضریب O₂ نصف آن است: x+y/4.
چطور خودتصحیح کنی؟
جدول سهردیفی C، H و O بساز و شمار هر عنصر را در دو طرف بنویس. در پایان ضرایب را به کوچکترین نسبت صحیح کاهش بده و زیروندهای فرمول را تغییر نده.