دامنهٔ نتیجه را از سؤال بگیر
مشخص کن نتیجه دربارهٔ کدام متغیر، گروه، بازه یا شرایط خواسته شده است. ادعای خود را به همان دامنه محدود نگه دار.
دادهٔ مرتبط را جدا کن
از میان متن، جدول یا شکل فقط شواهدی را انتخاب کن که به خواسته وصلاند. وجود یک داده در صورت سؤال به معنای استفادهٔ اجباری از آن نیست.
شاهد ← روند یا رابطه ← مفهوم لازم ← نتیجهٔ محدود
شاهد را پیش از نتیجه نام ببر
مقدار، تغییر، تفاوت یا مشاهدهٔ لازم را کوتاه گزارش کن. سپس بنویس این داده چه رابطهای را نشان میدهد. پرش مستقیم به ادعا امکان بررسی استدلال را کم میکند.
روند را با یک نقطه اشتباه نگیر
اگر سؤال روند میخواهد، چند مقدار یا مرحله را در بازهٔ مربوط ببین. یک خانهٔ جدول یا یک لحظهٔ نمودار برای نتیجهگیری دربارهٔ کل مسیر کافی نیست.
همراهی را خودکار علت ندان
حرکت همزمان دو متغیر بهتنهایی علت را ثابت نمیکند. اگر سؤال رابطهٔ علّی میخواهد، سازوکار یا شواهد لازم باید در داده یا دانش درس وجود داشته باشد.
شرط و کنترل را در آزمایش ببین
در دادهٔ آزمایشی، متغیر تغییرکرده، موارد ثابت و گروه مقایسه را مشخص کن. نتیجه باید با طراحی ارائهشده سازگار باشد و عاملهای خارج از آن را قطعی فرض نکند.
تعمیم را بیش از دامنه گسترش نده
اگر داده برای یک شرایط یا نمونه است، نتیجه را به «همیشه» و «همه» تبدیل نکن. واژههایی مانند «در این شرایط» مرز ادعا را روشن میکنند.
نتیجه را از خلاصه جدا کن
خلاصه میگوید چه دادههایی دیده شد؛ نتیجه میگوید از آنها چه رابطه یا پیامدی به دست میآید. هر دو میتوانند در پاسخ باشند، اما نقششان یکسان نیست.
در پاسخ چندمرحلهای نتیجهٔ میانی را حفظ کن
اگر نتیجهٔ نخست ورودی بخش بعد است، آن را با نام و واحد بنویس. راهنمای سؤال ترکیبی پل میان نتایج را توضیح میدهد.
با پرسش «کدام شاهد؟» کنترل کن
برای هر جملهٔ نتیجه بپرس کدام داده آن را پشتیبانی میکند. اگر شاهد روشنی نیست، ادعا را محدود یا حذف کن. برای نمودار از راهنمای سؤال نموداردار استفاده کن.